Trong danh sách các dự án mà Sở Xây dựng TP.HCM đang gấp rút hoàn tất thủ tục để khởi công trước ngày 2 tháng 7, nổi bật nhất là tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành. Với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 84.700 tỉ đồng, dự án được xem là "mạch máu" chiến lược kết nối trung tâm tài chính quốc tế hiện đại với cảng hàng không quốc tế cửa ngõ quốc gia. Khi có metro, hành khách sẽ không còn lo lắng về kẹt xe hay trễ chuyến khi di chuyển gần 50 km từ trung tâm thành phố đến thẳng nhà ga siêu sân bay Long Thành.
Cộng hưởng từ các tuyến cao tốc và đường vượt biển
Sự cộng hưởng này càng mạnh mẽ hơn khi kết hợp với tuyến cao tốc kết nối đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành, tổng vốn ước tính hơn 50.000 tỉ đồng, tạo nên một hành lang kinh tế - du lịch thông suốt từ nội thành đến các bờ biển Đông Nam Bộ.
Đặc biệt, trong hành trình 50 năm tiếp theo, TP.HCM thể hiện khát vọng chinh phục kinh tế biển qua những siêu công trình mang tính biểu tượng. Điển hình là siêu dự án đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu trị giá hơn 93.000 tỉ đồng. Từ những ý tưởng ban đầu về việc nối liền hai vùng đất ven biển, tuyến đường đã được nâng tầm thành công trình kỹ thuật phức tạp bậc nhất Việt Nam với độ dài hơn 14 km gồm cầu và hầm dìm dưới biển, quy mô 6 - 8 làn xe.
Việc xây dựng đường vượt biển nối trực tiếp Cần Giờ và Vũng Tàu giúp rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 10 phút, không chỉ mở ra tuyến đại lộ du lịch xuyên biển mà còn tạo tiền đề cho chuỗi đô thị hàng hải quốc tế, kết nối giao thương với các hành lang hàng hải toàn cầu, thay đổi vị thế địa chính trị kinh tế của vùng.
Giải tỏa áp lực giao thông nội đô
Để hỗ trợ cho trục phát triển này, tuyến liên cảng Cát Lái - Phú Hữu cũng được đưa vào danh sách khởi công khẩn cấp với vốn khoảng 8.700 tỉ đồng. Nhiều năm qua, khu vực Cát Lái luôn là điểm nóng ùn tắc của TP.HCM. Tuyến đường chuyên dụng sẽ tách biệt dòng xe container khỏi đường dân sinh, giải phóng năng lượng cho hệ thống logistics toàn vùng.
Song song với các bước tiến liên vùng, dòng lưu thông nội đô cũng được tái thiết mạnh mẽ. Ở khu vực phía tây nam, cầu đường Bình Tiên nối liền Quận 6 (cũ) sẽ băng qua hệ thống kênh rạch chằng chịt tới khu nam thành phố, thiết lập một mạch máu giải tỏa áp lực giao thông cho trục Nguyễn Văn Linh và các cây cầu hiện hữu đang quá tải.
Tại trung tâm, cầu Thủ Thiêm 4 với vốn đầu tư hơn 6.000 tỉ đồng cũng sẽ khởi công dịp này, kết nối trực tiếp Khu đô thị mới Thủ Thiêm với Quận 7 cũ. Với thiết kế có thể nâng hạ nhịp chính - một giải pháp kỹ thuật chưa từng có tại Việt Nam - cầu Thủ Thiêm 4 vừa đảm bảo giao thông, vừa bảo tồn không gian hoạt động của tàu du lịch lớn.
Chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường
Trong tầm nhìn 100 năm, các dự án chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường cũng không thể thiếu. Dự án cải thiện môi trường nước khu vực Bình Dương cũ có tổng vốn đầu tư hơn 7.211 tỉ đồng sẽ xây dựng mạng lưới thu gom nước thải quy mô lớn, các trạm bơm và nâng công suất nhà máy xử lý nước thải tại Tân Uyên, Thuận An và Dĩ An. Đây là câu trả lời cho bài toán ngập úng và ô nhiễm nguồn nước tại các khu vực sản xuất công nghiệp cao.
Sự phát triển toàn diện được củng cố bằng các dự án nhà ở xã hội quy mô lớn tại các khu vực trọng điểm: dự án Nhà ở an sinh xã hội Khu 3 và Khu 4 Định Hòa tại Phường Chánh Hiệp với tổng vốn hơn 3.226 tỉ đồng, cung cấp khoảng 4.368 căn hộ; dự án Nhà ở xã hội Khu 2 và Khu 7 Việt Sing tại Phường An Phú tổng vốn gần 1.590 tỉ đồng, cung cấp hơn 1.860 căn hộ. Việc cung ứng hàng ngàn căn hộ giúp an cư lạc nghiệp cho công nhân, người lao động thu nhập thấp và gia đình trẻ, thể hiện bản chất nghĩa tình của thành phố mang tên Bác.
Nền tảng cho siêu đô thị đa trung tâm
Đúng như Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được khẳng định, trong năm 2026, thành phố sẽ triển khai nhiều công trình lớn, trọng điểm, đột phá thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM. Đây cũng là chủ đề chính của thành phố trong năm nay: Khai thông thể chế, giải phóng nguồn lực, đột phá hạ tầng, nâng cao hiệu quả phục vụ, tạo chuyển biến thực chất trong phát triển TP.HCM sau sáp nhập.
TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, nhận định: Loạt dự án hạ tầng khởi công dịp này không chỉ giải quyết bài toán giao thông trước mắt, mà tái cấu trúc không gian phát triển của một siêu đô thị mới. Những công trình này mở ra cấu trúc phát triển mới: TP.HCM của tương lai sẽ là đô thị hướng sông, hướng biển, gắn với sân bay quốc tế, cảng biển, logistics và du lịch cao cấp.
Đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành không đơn thuần là tuyến vận tải, mà là "xương sống" hình thành hành lang đô thị - dịch vụ - tài chính mới ở phía đông. Cao tốc đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành mở rộng tầm nhìn ra biển, hướng tới hành lang kinh tế biển hiện đại. Đặc biệt, đường vượt biển Cần Giờ biến Cần Giờ từ "vùng cuối" thành cửa ngõ kinh tế biển mới của TP.HCM.
Theo ông Việt Anh, trong nhiều năm, TP.HCM bị đánh giá tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng do nút thắt hạ tầng. Thành phố phát triển nhanh nhưng cầu đường, metro, vành đai, trục cảng, trục sân bay không theo kịp, khiến chi phí giao thông, logistics và thời gian trở thành lực cản vô hình.
Trong bối cảnh hiện nay, sự lan tỏa của các công trình càng có ý nghĩa lớn hơn khi TP.HCM không còn là đô thị đơn lẻ, mà là cực tăng trưởng có sức lan tỏa vùng. Khi tuyến liên cảng Cát Lái - Phú Hữu kết nối với cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và Vành đai 3, lợi ích không chỉ thuộc về thành phố, mà còn phục vụ chuỗi xuất nhập khẩu của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và ĐBSCL. Khi trục Long Thành - Thủ Thiêm - Cần Giờ - Vũng Tàu hình thành, TP.HCM kết nối đồng thời các cực tài chính, hàng không, cảng biển, công nghiệp, du lịch và logistics.
Đây là nền tảng để TP.HCM trở thành siêu đô thị đa trung tâm, đóng vai trò đầu kéo cho tăng trưởng vùng và cả nước. Hạ tầng của TP.HCM là hạ tầng của cả vùng phía nam; năng lực cạnh tranh của TP.HCM cũng là một phần năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chủ động nguồn lực trong kỷ nguyên mới
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh, Khoa Quản trị kinh doanh Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, đánh giá: Loạt dự án với tổng vốn hơn 14 tỉ USD là gói vốn mang tính "đòn bẩy tăng trưởng" rất mạnh. Theo thông lệ, hệ số lan tỏa đầu tư công vào hạ tầng thường dao động 1,5 - 2,5 lần GDP trong trung hạn, nghĩa là cứ 1 đồng vốn bỏ ra có thể tạo 1,5 - 2,5 đồng giá trị gia tăng.
Cụ thể, tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TP.HCM đến sân bay quốc tế từ 65 phút xuống còn 30 phút. Với dự báo khoảng 120.000 lượt đi lại/ngày, tổng thời gian tiết kiệm đạt khoảng 70.000 giờ/ngày. Quy đổi giá trị thời gian lao động bình quân 100.000 đồng/giờ, lợi ích kinh tế đạt khoảng 7 tỉ đồng/ngày, tương đương hơn 2.500 tỉ đồng/năm.
Nhóm dự án cảng biển và logistics có khả năng hoàn vốn tốt nếu đạt công suất thiết kế, thời gian hoàn vốn kinh tế có thể rút xuống 10 - 15 năm. Lợi ích gián tiếp còn lớn hơn lợi ích trực tiếp vì mỗi 1% giảm chi phí logistics giúp hàng xuất khẩu vùng phía nam tăng sức cạnh tranh.
Dự án chỉnh trang công viên Bến Nhà Rồng - Khánh Hội kết hợp các dự án tại Thủ Thiêm mới sẽ mang lại hiệu quả kinh tế qua hiệu ứng tăng giá trị đất đai và mở rộng nguồn thu dịch vụ đô thị. Chỉ cần khoảng 200 ha đất trung tâm quanh trục hành chính - tài chính được nâng giá trị thêm bình quân 20 triệu đồng/m², tổng giá trị tài sản tăng thêm đạt khoảng 40.000 tỉ đồng. Nếu mức tăng là 50 triệu đồng/m² ở các lô thương mại trọng điểm, giá trị cộng thêm có thể lên tới 100.000 tỉ đồng.
"Khi lõi hành chính - tài chính được dịch chuyển và hoàn thiện, lượng khách du lịch, tiêu dùng và dịch vụ cao cấp sẽ tăng lên. Giả sử khu vực Bến Nhà Rồng - Thủ Thiêm đón thêm 3 triệu lượt khách/năm, với mức chi tiêu bình quân 1,5 triệu đồng/người, tổng doanh thu dịch vụ có thể tăng thêm 4.500 tỉ đồng/năm. Ngân sách thành phố có thể thu thêm hàng trăm đến hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm", ông Trần Anh Tùng ước tính.
TS Trần Việt Anh đặc biệt chú ý tới việc nguồn vốn của loạt đại dự án không còn phụ thuộc ngân sách mà hầu hết được thực hiện theo phương án kết hợp nhà nước - tư nhân. Việc khu vực tư nhân tham gia mạnh vào các dự án cầu đường, chỉnh trang đô thị, công trình văn hóa và hạ tầng chiến lược là tín hiệu quan trọng, vì ngân sách nhà nước không thể một mình gánh toàn bộ nhu cầu hạ tầng của siêu đô thị.
"Điều quan trọng là phải có cơ chế PPP minh bạch, lựa chọn nhà đầu tư công khai, hài hòa lợi ích giữa nhà nước - doanh nghiệp - người dân và bảo đảm chất lượng quy hoạch. Làn sóng tư nhân đổ vào hạ tầng tạo ra sức sống mới cho TP.HCM ở thời điểm lịch sử. Thành phố không còn chỉ 'chờ ngân sách', mà biết huy động nguồn lực xã hội để tái tạo chính mình, tự tin bước vào kỷ nguyên mới", TS Trần Việt Anh nhấn mạnh.
Khởi công công trình biểu tượng
Bên cạnh các công trình giao thông chiến lược, dịp kỷ niệm đặc biệt này cũng là thời điểm khởi công dự án mang tính biểu tượng: Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội gắn với chỉnh trang trục đường Nguyễn Tất Thành. Dự án chuyển đổi công năng cảng Sài Gòn cũ sau khi di dời, biến dải đất ven sông thành không gian văn hóa và dịch vụ du lịch đẳng cấp. Dự án không chỉ có ý nghĩa kinh tế khi thu hút khách du lịch, mà còn thể hiện sự trân trọng di sản lịch sử, đưa dòng sông Sài Gòn trở về vị thế linh hồn của đô thị.
Mở đường cho chu kỳ phát triển mới
Nếu làm tốt, làm đúng tiến độ, các dự án khởi công dịp này sẽ tạo bước chuyển lớn: Từ một thành phố bị kìm bởi hạ tầng sang một thành phố được dẫn dắt bởi hạ tầng; từ tăng trưởng dựa vào mật độ và đất đai sang tăng trưởng dựa vào kết nối, năng suất và giá trị đô thị, mở đường cho một chu kỳ phát triển mới của TP.HCM.
