Với khoảng 1.350 làng có nghề, trong đó hơn 300 làng nghề đã được công nhận, Thủ đô Hà Nội đang sở hữu một nguồn lực văn hóa đặc biệt. Vấn đề đặt ra là nguồn lực ấy sẽ đi tiếp ra sao, khi nhiều sản phẩm thủ công vẫn loay hoay giữa không gian trưng bày, các mùa hội chợ và thị trường tiêu dùng đang thay đổi rất nhanh. Từ câu hỏi đó, chương trình “Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng di sản làng nghề” được khởi động trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
Kết nối nghệ nhân và nhà thiết kế trẻ
Hoạt động mở màn “Kết Duyên Sáng Tạo” diễn ra giữa tháng 6 vừa qua đã tạo một cơ chế gặp gỡ thực chất giữa nghệ nhân, làng nghề với nhà thiết kế, nghệ sĩ, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo. Phát biểu tại chương trình, TS, KTS Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh, Hà Nội luôn hướng tới mục tiêu gìn giữ, bảo tồn các giá trị di sản của cha ông gắn với đổi mới sáng tạo. Theo ông, sự sáng tạo của người trẻ, khi gặp bề dày kinh nghiệm của nghệ nhân, sẽ mở ra cơ hội hình thành nhiều sản phẩm mới đến với cộng đồng. Ông khẳng định: “Đây không chỉ là cách lưu truyền nghề thủ công truyền thống, mà còn tạo sức sống mới cho sản phẩm thủ công trong đời sống hôm nay”.
Thực trạng làng nghề: cần đổi mới mẫu mã và thương hiệu
Nhận định ấy chạm đúng vào một thực tế của làng nghề. Trong nhiều năm, câu chuyện bảo tồn thường được nói bằng những cụm từ quen thuộc: giữ nghề, truyền nghề, quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường. Những việc ấy vẫn cần, nhưng chưa đủ, bởi làng nghề hôm nay không chỉ đối diện với chuyện thiếu người kế cận, mà còn chịu áp lực đổi mới mẫu mã, công năng, câu chuyện thương hiệu và cách tiếp cận người tiêu dùng. Ở chiều ngược lại, nhiều nhà thiết kế trẻ đang tìm về chất liệu truyền thống như một nguồn cảm hứng quan trọng. Những điều không nằm trong sách vở, mà chỉ có thể hiểu khi ngồi cạnh người thợ xem cách chọn nguyên liệu, xử lý bề mặt, căn lửa, pha màu, giữ nhịp tay.
Mô hình cộng tác giữa nghệ nhân và nhà thiết kế
Một số chuyên gia thiết kế cho rằng, nếu thiếu sự đồng hành trực tiếp của nghệ nhân, sản phẩm lấy cảm hứng từ di sản rất dễ dừng lại ở phần trang trí bề mặt. “Kết Duyên Sáng Tạo” thử lấp khoảng cách ấy bằng một mô hình cộng tác. Ở đó, nghệ nhân không chỉ xuất hiện để trình diễn kỹ thuật hay giới thiệu sản phẩm có sẵn. Họ được đặt vào vị trí đối tác sáng tạo ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng. Nhà thiết kế cũng không chỉ “mượn” họa tiết truyền thống để làm đẹp sản phẩm, mà phải bước vào quá trình tìm hiểu chất liệu, kỹ thuật và ký ức văn hóa của nghề. Khi hai phía cùng làm việc, sản phẩm mới có cơ hội thoát khỏi sự minh họa đơn giản cho di sản, để trở thành một vật phẩm có đời sống thật.
Hỗ trợ dự án đồng sáng tạo và chia sẻ lợi ích
Không dừng lại ở những cuộc gặp, Ban tổ chức phát động chương trình Open Call để lựa chọn các dự án đồng sáng tạo có tính khả thi, từ đó hỗ trợ kinh phí phát triển sản phẩm, đồng hành chuyên môn trong 4 tháng, hỗ trợ truyền thông, kết nối chuyên gia, doanh nghiệp và nhà mua hàng. Điều đáng nói hơn cả là chương trình đặt ra các nguyên tắc tôn trọng sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích công bằng, chuyển giao tri thức bền vững và phát triển sản xuất có trách nhiệm.
