Mỗi năm, khi kỳ thi Thanaweya Amma bắt đầu, hàng triệu gia đình Ai Cập lại bước vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Đối với nhiều học sinh, đây không đơn thuần là kỳ thi tốt nghiệp trung học mà được xem như một cuộc sát hạch định đoạt cuộc đời.
Thanaweya Amma là gì?
Thanaweya Amma là hệ thống thi chuẩn hóa quốc gia dành cho học sinh trung học phổ thông tại Ai Cập. Kết quả của kỳ thi này gần như quyết định cơ hội vào đại học, ngành học và con đường nghề nghiệp sau này của thí sinh. Điều khiến Thanaweya Amma trở nên đặc biệt nằm ở sức ảnh hưởng vượt xa phạm vi giáo dục.
Áp lực xã hội và gia đình
Trong xã hội Ai Cập, điểm thi cao thường được xem là tấm vé bước vào những ngành danh giá như y khoa, dược, kỹ thuật hay khoa học chính trị. Ngược lại, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến học sinh mất cơ hội theo đuổi ngành học mơ ước. Không ít người Ai Cập gọi đây là kỳ thi quyết định địa vị xã hội. Theo nhiều chuyên gia giáo dục, Thanaweya Amma từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự dịch chuyển giai tầng trong xã hội Ai Cập. Đối với các gia đình trung lưu hoặc có thu nhập thấp, thành tích học tập được xem là con đường quan trọng nhất để con cái thay đổi tương lai và vươn lên về kinh tế. Chính vì vậy, áp lực đè nặng không chỉ lên học sinh mà còn lên toàn bộ gia đình.
Một bài viết của Xinhua mô tả rằng tại nhiều gia đình có con bước vào năm thi Thanaweya Amma, cả nhà gần như sống trong tình trạng khẩn cấp. Lịch sinh hoạt thay đổi hoàn toàn để phục vụ việc học. Các hoạt động giải trí, gặp gỡ bạn bè hay du lịch đều bị hạn chế nhằm giúp học sinh tập trung ôn luyện. Nhiều phụ huynh còn chi số tiền rất lớn cho các lớp học thêm. Tại Ai Cập, ngành dạy thêm xoay quanh Thanaweya Amma được xem là một thị trường khổng lồ kéo dài nhiều năm. Không ít gia đình phải cắt giảm chi tiêu hoặc vay mượn để con được học với những giáo viên nổi tiếng.
Tác động tâm lý và tranh cãi
Áp lực quá lớn khiến Thanaweya Amma thường xuyên trở thành tâm điểm tranh cãi. Theo Daily News Egypt, nhiều học sinh rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm hoặc suy sụp tinh thần sau các kỳ thi. Trong xã hội Ai Cập, việc không đạt mức điểm kỳ vọng đôi khi bị xem là thất bại lớn, dù khoảng cách chỉ là vài điểm số. Bên cạnh đó, các vụ rò rỉ đề thi, gian lận thi cử hay tranh cãi về độ khó của đề thi cũng liên tục xuất hiện trong nhiều năm qua. Năm 2018, giới chức Ai Cập phải xử lý hàng loạt vụ phát tán đề thi trên mạng xã hội và siết chặt các biện pháp chống gian lận.
Không ít nhà nghiên cứu còn chỉ trích hệ thống này vì quá phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Họ cho rằng việc đặt toàn bộ tương lai học sinh vào một lần kiểm tra khiến giáo dục trở nên nặng tính ghi nhớ, luyện đề và chạy theo điểm số.
Cải cách và tương lai
Chính phủ Ai Cập những năm gần đây đã cố gắng cải cách Thanaweya Amma nhằm giảm áp lực cho học sinh. Một số thay đổi được đưa ra như điều chỉnh cách tính điểm, số lượng môn thi và tiến tới mô hình đánh giá liên tục thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi cuối cùng. Tuy nhiên, với nhiều người Ai Cập, Thanaweya Amma vẫn là cột mốc quan trọng nhất trong hành trình học tập.
Mỗi mùa thi đến, truyền thông trong nước lại dày đặc những câu chuyện về học sinh thức trắng đêm ôn bài, phụ huynh cầu nguyện bên ngoài điểm thi hay những màn ăn mừng khi đạt điểm cao. Điều đó cho thấy kỳ thi này không chỉ là một bài kiểm tra kiến thức, mà còn phản ánh kỳ vọng, áp lực và khát vọng đổi đời của hàng triệu gia đình.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm cách giảm sức nặng của các kỳ thi chuẩn hóa, Thanaweya Amma vẫn là minh chứng cho việc một bài thi có thể tác động sâu sắc đến cả xã hội. Với nhiều học sinh Ai Cập, đây không chỉ là cuộc đua điểm số mà còn là cuộc đua giành lấy cơ hội định hình tương lai của chính mình.
