Đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học đang được bàn luận từ nhiều góc độ. Theo TS Phan Quốc Nghĩa, Phó giám đốc Đại học Trà Vinh, câu chuyện quan trọng nhất nằm ở việc chuẩn hóa hệ thống khảo thí. Nếu có một kỳ thi đủ uy tín, nhiều trường đại học có thể cùng sử dụng kết quả, khi đó việc “tách hay không tách” sẽ không còn là trở ngại lớn.
Hai kỳ thi, hai mục tiêu khác nhau
“Việc xem xét tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là xu hướng cần được nghiên cứu trên cơ sở khoa học, thực tiễn và có lộ trình phù hợp”, TS Phan Quốc Nghĩa nêu quan điểm. Ông phân tích, kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập của học sinh sau 12 năm phổ thông, phục vụ xét công nhận tốt nghiệp. Ngược lại, tuyển sinh đại học hướng tới lựa chọn thí sinh có năng lực phù hợp với yêu cầu đào tạo của từng ngành, từng cơ sở giáo dục đại học.
Về nguyên tắc, mỗi kỳ thi nên phục vụ đúng mục tiêu của mình. Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, việc đổi mới tuyển sinh không nên chỉ được nhìn dưới góc độ tổ chức thêm hay bớt một kỳ thi. “Theo tôi, điều quan trọng hơn việc 'tách hay không tách' là Việt Nam cần xây dựng được một hệ thống khảo thí chuẩn hóa, có chất lượng và được xã hội tin cậy”, ông nhấn mạnh.
Bốn yêu cầu với kỳ thi dùng chung
TS Phan Quốc Nghĩa chỉ ra rằng, một kỳ thi muốn trở thành căn cứ tuyển sinh có giá trị cần đáp ứng đồng thời bốn yêu cầu. Kết quả phải phản ánh đúng năng lực học tập và tư duy thực chất của thí sinh. Đề thi phải có khả năng phân hóa tốt để các trường lựa chọn được người học phù hợp với từng nhóm ngành. Kết quả cần có độ tin cậy, tính ổn định cao, bảo đảm công bằng giữa các địa phương cũng như qua nhiều năm. Và kỳ thi phải được chuẩn hóa để nhiều trường có thể cùng sử dụng.
Trong bối cảnh tự chủ đại học ngày càng mở rộng, các trường đều mong muốn có thêm công cụ đánh giá tin cậy bên cạnh điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ. Một hệ thống khảo thí chuẩn hóa sẽ giúp thí sinh chỉ cần tham gia một kỳ thi nhưng có thể sử dụng kết quả để đăng ký xét tuyển vào nhiều trường, vừa giảm áp lực thi cử vừa tiết kiệm chi phí.
Vì sao trường đại học khó tự tổ chức thi quy mô lớn?
Đề cập việc nếu tách hai kỳ thi thì các trường có đủ năng lực tự tổ chức tuyển sinh hay không, TS Phan Quốc Nghĩa cho rằng một số trường đã có kinh nghiệm tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực. Tuy nhiên, xây dựng và vận hành một kỳ thi quy mô lớn đạt chuẩn khảo thí là công việc rất phức tạp. Nó đòi hỏi ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quy trình xây dựng đề khoa học, hệ thống bảo mật, đội ngũ chuyên gia khảo thí, công nghệ tổ chức thi và cơ chế kiểm định độc lập.
“Không phải trường đại học nào cũng đủ nguồn lực đầu tư đồng bộ”, ông nói. Vì vậy, thay vì mỗi trường tự xây dựng một kỳ thi riêng, cần thúc đẩy các mô hình liên kết khảo thí, trong đó một đơn vị tổ chức kỳ thi theo chuẩn chung và nhiều trường cùng công nhận kết quả. Đây cũng là xu hướng nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới đang hướng tới nhằm giảm chi phí xã hội và hạn chế thí sinh phải dự quá nhiều kỳ thi khác nhau.
Bài toán giảm áp lực, tăng chất lượng tuyển sinh
Bàn về giải pháp vừa giảm áp lực vừa bảo đảm chất lượng tuyển sinh, TS Phan Quốc Nghĩa khẳng định tự chủ đại học là xu hướng tất yếu và các trường có quyền lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp. Nhưng nhìn từ góc độ người học, quan trọng nhất vẫn là một kỳ thi thực sự chất lượng, đánh giá đúng năng lực và được nhiều trường đại học công nhận. Khi đó, thí sinh chỉ cần tham gia một kỳ thi nhưng có thể sử dụng kết quả để đăng ký xét tuyển vào nhiều trường khác nhau, giảm áp lực, tiết kiệm thời gian và chi phí cho gia đình.
TS Phan Quốc Nghĩa nhắc tới mô hình khảo thí chuẩn hóa V-SAT đang được nhiều trường đại học phối hợp triển khai và cùng sử dụng kết quả xét tuyển. Theo ông, đây là hướng đi đáng tham khảo trong quá trình hoàn thiện hệ thống khảo thí quốc gia, bởi mục tiêu cuối cùng không phải gia tăng số lượng kỳ thi riêng, mà là xây dựng các kỳ thi có chất lượng, được chuẩn hóa và được công nhận rộng rãi trong toàn hệ thống giáo dục đại học.
