Nhiều năm qua, hàng trăm học sinh tại hai trường tiểu học Kim Đồng và Lê Văn Tám (xã Nghĩa Trung, thành phố Đồng Nai) đang phải học trong những lớp học xuống cấp, phòng học tạm hoặc nhà văn hóa thôn do thiếu phòng học. Nguyên nhân là vì khu vực này vướng quy hoạch bô xít, không thể sửa chữa hay xây mới.
Phòng học hư hỏng, xuống cấp
Trường tiểu học Kim Đồng được thành lập từ năm 1998, sau gần 30 năm hoạt động, hiện có 1 cơ sở chính và 6 điểm lẻ với 26 lớp học và 952 học sinh. Do đã sử dụng nhiều năm, nhiều phòng học xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cả giáo viên và học sinh.
Thầy Phạm Viết Phan, Hiệu trưởng Trường tiểu học Kim Đồng, chỉ tay lên những vết nứt lớn trên tường, cột trụ, bàn ghế đều đã xuống cấp, hư hỏng. Ông cho biết: "Các phòng học bị lún, tường nứt, hệ thống gạch nền, mái ngói hư hỏng, ảnh hưởng lớn đến giảng dạy và chất lượng giáo dục. Dù cơ sở vật chất xuống cấp, nhưng do nằm trong vùng quy hoạch bô xít, nên chưa có phương án đầu tư, sửa chữa, khiến nhà trường hết sức lo lắng."
Đáng chú ý, tại điểm trường thôn 5, xã Nghĩa Trung, một sự cố nguy hiểm đã xảy ra vào tháng 9 năm 2025, khi một cột trụ ngoài hiên lớp học bất ngờ đổ sập. "May hôm đó các cháu không đi học, nếu không chắc sẽ gây tai nạn. Giáo viên, học sinh giờ dạy và học trong môi trường không an toàn, thiếu thốn cơ sở vật chất, thiếu ánh sáng. Rất mong các cấp lãnh đạo sớm quan tâm để các cháu được học như các trường bạn," thầy Phan kiến nghị.
Học nhờ nhà văn hóa
Do tình trạng thiếu phòng học, ba năm qua, Trường tiểu học Kim Đồng buộc phải mượn 6 nhà văn hóa thôn để tổ chức dạy và học. Thầy Phan nêu khó khăn: "Mỗi khi thôn có việc, phải lấy hội trường, các cháu học sinh lại phải nghỉ. Cô trò phải dọn dẹp bàn ghế, trả lại không gian cho thôn, sau đó tự sắp xếp lại để học. Việc nghỉ học có thể xảy ra bất cứ ngày nào, sau đó các cháu phải học bù vào thứ bảy hoặc chủ nhật."
Tình trạng thiếu phòng học, phòng học xuống cấp cũng diễn ra tại Trường tiểu học Lê Văn Tám. Ngôi trường được xây dựng từ năm 1997, hiện có 1 điểm trường chính, 4 điểm lẻ với 22 lớp học và 645 học sinh. Do mái ngói nhiều phòng học hư hỏng, từ nhiều năm trước, nhà trường đã xin thay thế tạm bằng mái tôn, trong thời gian chờ xin chủ trương xây trường mới.
Theo kế hoạch, dự án xây dựng Trường tiểu học Lê Văn Tám đã được đưa vào kế hoạch đầu tư trung hạn 2021 - 2025 với tổng mức đầu tư 27 tỉ đồng. Tuy nhiên, đầu năm 2024, dự án này và cả dự án xây mới Trường tiểu học Kim Đồng đều không thể xây dựng do nằm trong vùng quy hoạch bô xít.
Hiện nay, các phòng học tốt nhất của nhà trường đều được Ban giám hiệu sắp xếp nhường cho học sinh, còn cán bộ, nhân viên làm việc trong các nhà kho, phòng học cũ ngăn ra. Dù vậy, do thiếu phòng học, nhà trường vẫn phải dựng thêm một phòng học tạm bằng tôn để đảm bảo đủ lớp. Cô Đường Thị Dung, giáo viên Trường tiểu học Lê Văn Tám, chia sẻ: "Phòng học của các em rất tạm bợ, trời nắng nóng bức, trời mưa tiếng ồn do mái tôn, các em không tập trung học được. Sân trường hư hỏng, mùa nắng bụi, mùa mưa nước lênh láng, các em không có chỗ vui chơi."
Vướng quy hoạch bô xít
Cô Phạm Thị Loan, Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Văn Tám, cho biết nhà trường đã chủ động dặm vá những chỗ dột, trát lại vết nứt nhỏ để đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Nhà trường đã nhiều lần kiến nghị lên UBND xã. "Trước mắt, để chuẩn bị cho năm học tới (2026 - 2027) và đảm bảo an toàn, chúng tôi tiếp tục kiến nghị cho phép xây dựng phòng học theo hình thức nhà lắp ghép, nhà tiền chế. Về lâu dài, nhà trường rất mong sớm có phương án điều chỉnh quy hoạch hoặc bố trí quỹ đất mới để xây dựng trường khang trang, kiên cố," cô Loan mong muốn.
Ông Phan Minh Lâm, Phó chủ tịch UBND xã Nghĩa Trung, xác nhận thực trạng cơ sở vật chất xuống cấp ở hai ngôi trường này. Ông cho biết xã đã kiến nghị tỉnh cho nâng cấp sửa chữa các phòng học hư hỏng, nhưng hiện vẫn thiếu rất nhiều phòng học. Xã đã có kế hoạch đưa vào đầu tư công năm 2026, làm bằng hình thức tiền chế, lắp ghép để đảm bảo việc dạy học trong ngắn hạn, do địa bàn xã đang vướng quy hoạch bô xít.
"Về lâu dài, xã đã kiến nghị tỉnh và hiện tỉnh có văn bản gửi Chính phủ để xem xét điều chỉnh quy hoạch 866 ra khỏi những vùng chưa khai thác, để địa phương có thể quy hoạch và xây dựng các trường này trong thời gian tới," ông Lâm nói.
Căn cứ Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18 tháng 7 năm 2023 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt là quy hoạch 866 hay quy hoạch bô xít), huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước cũ (nay là thành phố Đồng Nai) có 14/16 xã, thị trấn bị ảnh hưởng, nằm trong quy hoạch thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản bô xít. Riêng xã Nghĩa Trung (được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Đức Liễu, Nghĩa Bình và Nghĩa Trung từ ngày 1 tháng 7 năm 2025) với tổng diện tích tự nhiên 222 km2, diện tích bị ảnh hưởng hơn 18.000 ha (khoảng 184 km2), chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của xã.
