Áp lực thi cử: Stress quá mức là 'thuốc độc' với sức khỏe học sinh
Trong bối cảnh học sinh đang gấp rút chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng như tuyển sinh lớp 10 và tốt nghiệp THPT, nhiều em phải học chính, học thêm nhiều ca mỗi ngày. PGS.TS Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tư vấn tâm lý, đã chia sẻ những lo ngại sâu sắc về tác động của áp lực này đến sức khỏe tinh thần và thể chất của giới trẻ.
Stress vượt ngưỡng: Từ nhiên liệu thành thuốc độc
PGS.TS Phạm Mạnh Hà nhận định: "Stress không phải kẻ thù, stress vừa đủ là nhiên liệu, còn stress quá mức là thuốc độc." Ông cho biết tình trạng hiện nay ở học sinh cuối cấp THCS và THPT, đặc biệt tại Hà Nội, đã vượt quá ngưỡng này từ lâu. Với tỷ lệ đỗ vào trường công lập chỉ hơn 60%, các em phải cạnh tranh khốc liệt, dẫn đến lịch học kín mít, nhiều em ngồi học hơn 10 giờ mỗi ngày.
Về mặt sinh lý, não bộ ở độ tuổi 15–18 chưa hoàn thiện vùng vỏ não trước trán – khu vực điều tiết cảm xúc và ra quyết định. Việc nhồi nhét kiến thức quá mức không chỉ gây mệt mỏi tạm thời mà còn để lại dấu ấn tiêu cực lâu dài lên hệ thần kinh. PGS.TS Hà chia sẻ: "Rối loạn giấc ngủ, lo âu lan tỏa, mất động lực học tập – đó là những gì tôi thấy khá phổ biến trong các ca tham vấn."
Vai trò đồng hành của cha mẹ và thầy cô
Ông nhấn mạnh rằng cha mẹ và thầy cô cần đồng hành với học sinh, nhưng không phải bằng cách "chạy cùng" guồng áp lực. Cụ thể, thầy cô nên giúp học sinh hiểu bài thay vì chỉ thuộc bài, trong khi cha mẹ cần tạo không gian an toàn để con được thở, được nói "con mệt" mà không sợ bị phán xét. Tuy đơn giản, nhưng thực tế không nhiều gia đình làm được điều này.
Áp lực luyện thi sớm và hiện tượng "cha mẹ siêu nhân"
PGS.TS Hà bày tỏ quan ngại về việc học sinh phải luyện thi vào trường chuyên, lớp chọn từ khi còn học tiểu học. Ông không phản đối trường chuyên, nhưng phản đối văn hóa ganh đua xung quanh nó. Áp lực này có thể rút ngắn tuổi thơ và làm méo mó động lực học tập, chuyển từ "học vì thích" sang "học vì sợ thua".
Ông cũng phân tích hiện tượng "cha mẹ siêu nhân" hay còn gọi là helicopter parenting – kiểu cha mẹ kiểm soát từng bước đi của con. Hệ quả là nhiều em học giỏi, vào đại học tốt nhưng sụp đổ khi phải tự quyết định. Ông kể câu chuyện một học sinh lớp 11 học sa sút vì lo lắng: "Thầy ơi, nếu con không thi đại học, liệu ba mẹ có còn yêu con không?" – câu hỏi này cho thấy vấn đề cảm xúc sâu xa cần được lắng nghe.
Lời khuyên cho cha mẹ và cảnh báo quan trọng
PGS.TS Hà đưa ra lời khuyên thiết thực: điểm số chỉ đo kiến thức tại một thời điểm, không đo được khả năng thích nghi hay hạnh phúc. Ông nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc cha mẹ quan sát và sẵn sàng hỗ trợ khi cần với việc bơi thay con. Trẻ cần cảm giác an toàn để thử và sai, không phải lộ trình hoàn hảo do người khác vạch sẵn.
Cuối cùng, ông khuyên cha mẹ nên hỏi con "Hôm nay con thấy thế nào?" trước khi hỏi về việc học, vì sự thay đổi nhỏ này có thể tạo ra khác biệt lớn trong mối quan hệ gia đình. Tình yêu thương thông thái là cầm tay con đi một đoạn, rồi biết buông ra đúng lúc, để con tự học cách vấp ngã và đứng dậy bằng đôi chân của chính mình.
