Dù tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT nhiều năm liên tiếp vượt 99%, Bộ GD&ĐT khẳng định kỳ thi vẫn cần duy trì như chuẩn đánh giá quốc gia. Bộ cho rằng, vấn đề không nằm ở tỷ lệ đỗ mà ở vai trò của kỳ thi chuẩn hóa trong việc đánh giá chất lượng giáo dục và bảo đảm công bằng.
Những lý do chính để duy trì kỳ thi
Bộ GD&ĐT chỉ ra rằng, từ năm 2015, đặc biệt từ 2020 đến nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT phát huy ưu điểm: tạo mặt bằng đánh giá chung toàn quốc, góp phần công bằng về cơ hội tiếp cận giáo dục đại học, giảm số lần thi, áp lực và chi phí xã hội, đồng thời cung cấp nguồn dữ liệu tin cậy cho các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.
Nhiều chuyên gia, nhà khoa học và giáo viên khẳng định sự cần thiết của kỳ thi vì nếu không thi, một bộ phận học sinh và giáo viên sẽ không học và không dạy. Kỳ thi cũng cung cấp thông tin tin cậy về thực trạng giáo dục phổ thông trên cả nước và từng địa phương.
Bộ GD&ĐT nhấn mạnh: “Ngay cả việc phát hiện ra những bất thường trong kết quả thi ở một số địa phương cũng là kết quả của quá trình phân tích dữ liệu của kỳ thi và sự công khai, minh bạch các dữ liệu đó - điều mà rất ít kỳ thi hiện nay có thể làm được”. Bộ so sánh với dây chuyền sản xuất: dù 99% sản phẩm đạt chuẩn, khâu kiểm tra đầu ra vẫn không thể bỏ.
Kỳ thi không còn là “hai trong một”
Từ năm 2020, kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn chức năng “hai trong một” (xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học). Hiện nay, chức năng chính là xét công nhận tốt nghiệp và đánh giá mức độ đạt chuẩn của học sinh phổ thông. Tuyển sinh đại học hoàn toàn do các cơ sở đào tạo tự chủ quyết định phương thức, chỉ tiêu và tiêu chí.
Theo thống kê năm 2025, 50,32% thí sinh nhập học đại học chủ yếu dựa vào kết quả thi tốt nghiệp THPT, trong khi 29,24% dựa vào kết quả học tập THPT. Điều này cho thấy điểm thi tốt nghiệp vẫn là nguồn dữ liệu được sử dụng nhiều nhất nhờ độ tin cậy và khả năng phân loại, dù không bắt buộc. Các trường có thể tổ chức kỳ thi riêng hoặc áp dụng phương thức khác theo quyền tự chủ.
Hướng tới kỳ thi hiện đại, an toàn
Bộ GD&ĐT cho biết, kỳ thi chuẩn hóa quốc gia trong giai đoạn mới sẽ ứng dụng công nghệ tiên tiến, hạn chế can thiệp của con người. Kỳ thi có thể được tổ chức nhiều đợt trong năm, theo môn thi riêng hoặc bài thi tổng hợp. Lộ trình thí điểm thi trên máy tính sẽ được nghiên cứu khi hạ tầng cho phép, nhưng không triển khai đồng loạt nếu điều kiện vùng miền còn chênh lệch.
Các biện pháp tăng cường bảo mật, phân tách nhiệm vụ, kiểm tra chéo, lưu vết điện tử và chế tài nghiêm đối với hành vi can thiệp kết quả thi sẽ được áp dụng. Đối với tuyển sinh đại học, Bộ hoàn thiện thể chế tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, ban hành chuẩn tối thiểu cho các kỳ thi độc lập, quy định quy đổi tương đương và công bố phổ điểm.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT thời gian qua, trên cơ sở đó hoàn thiện hướng tới kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả. Bộ tiếp tục lắng nghe ý kiến của chuyên gia, cơ sở giáo dục, giáo viên, học sinh, phụ huynh và toàn xã hội để hoàn thiện công tác thi và tuyển sinh trong giai đoạn tới.
