Suốt nhiều thập kỷ, gian lận thi cử thường gắn với phao thi, quay cóp hay những thiết bị nghe lén cồng kềnh. Nhưng chỉ trong vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã đưa hành vi này lên một cấp độ hoàn toàn mới. Thí sinh giờ đây có thể đeo kính AI - như mẫu kính Ray-Ban do Meta phát triển - hoặc cầm một chiếc bút tưởng như bình thường để chụp đề thi, gửi tới mô hình AI và nhận đáp án chỉ trong vài giây qua tròng kính thông minh hoặc tai nghe dẫn truyền.
Loạt vụ gian lận bị phát hiện tại Hàn Quốc và Đài Loan
Cuối tháng 6, tại Đài Loan (Trung Quốc), một thí sinh dự thi đầu vào trường y bị phát hiện gian lận bằng thiết bị AI. Trong giờ làm bài, giám thị nhận thấy người này liên tục nhìn đề theo cách bất thường. Khi kiểm tra, họ phát hiện gọng kính của thí sinh tỏa nhiệt - dấu hiệu cho thấy thiết bị điện tử đang hoạt động.
Cũng trong khoảng thời gian này, hai thí sinh tại Hàn Quốc bị phát hiện sử dụng kính AI trong kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Anh - kết quả được nhiều doanh nghiệp dùng làm căn cứ tuyển dụng. Trước đó, ba người khác bị bắt quả tang đeo kính AI trong kỳ thi cấp chứng chỉ kỹ sư điện và kỹ sư hệ thống phòng cháy chữa cháy, theo CNN.
Trong khi Đài Loan chưa có động thái chính thức, các vụ việc liên tiếp khiến Bộ Giáo dục Hàn Quốc phải khẩn trương yêu cầu các sở giáo dục trên toàn quốc đưa kính AI vào danh mục vật dụng bị cấm trong phòng thi. Động thái này đặc biệt được chú ý khi Hàn Quốc chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh đại học (CSAT) - kỳ thi quyết định tương lai của hàng trăm nghìn học sinh mỗi năm.
Bút thông minh - mối lo khó phát hiện hơn kính AI
Giới chuyên gia cho rằng kính AI mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Lý do là các trường đại học Hàn Quốc bắt đầu lo ngại về một thiết bị khó phát hiện hơn: bút thông minh (smartpen). Theo Chosun Ilbo, loại bút này được tích hợp camera siêu nhỏ, cảm biến điều khiển và mô-đun truyền dữ liệu. Chỉ cần hướng ngòi bút về phía đề thi, hình ảnh sẽ được gửi tới AI xử lý, sau đó đáp án được truyền ngược về cho người dùng qua kính thông minh hoặc tai nghe.
Khác với kính AI - thiết bị đôi khi vẫn có thể bị phát hiện khi thí sinh liên tục chạm vào gọng kính - bút thông minh gần như không khác gì một cây bút thông thường. Điều này khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Tại cuộc họp của Hội đồng Văn phòng Tuyển sinh 9 trường đại học Seoul ngày 1/8, các trường đã bàn đến việc đấu thầu chung loại bút để phát riêng cho thí sinh trong các kỳ thi tự luận, nhằm loại bỏ nguy cơ gian lận bằng bút AI.
Trung Quốc siết chặt gaokao, Anh nâng mức cảnh giác
Không chỉ Hàn Quốc, nhiều quốc gia đã nâng mức cảnh giác. Trong kỳ thi gaokao của Trung Quốc hồi tháng 6 vừa qua, hơn 10 triệu thí sinh phải trải qua quy trình kiểm tra tất cả các loại kính trước khi vào phòng thi. Còn tại Anh, cơ quan giám sát thi cử cảnh báo kính AI cùng các thiết bị đeo thông minh có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ gian lận trong các kỳ thi.
Nếu các trường đại học và ngành giáo dục nói chung đang chạy đua ngăn chặn AI, tốc độ phát triển của công nghệ lại khiến mọi biện pháp nhanh chóng trở nên lạc hậu. Tháng 7 vừa qua, Samsung giới thiệu mẫu kính AI mới với thiết kế không màn hình, điều khiển hoàn toàn bằng giọng nói, gọng mỏng và trọng lượng nhẹ - gần như không thể phân biệt với kính thông thường. Nhiều loại máy tính cầm tay tích hợp AI tạo sinh và camera cũng đã được bán trên thị trường quốc tế. Những thiết bị nhỏ hơn như kính áp tròng thông minh đang được phát triển.
Trường đại học Hàn Quốc cập nhật quy định chống gian lận
Theo Korea Times, trường Y thuộc Đại học Chung-Ang (Hàn Quốc) đã cấm kính AI trong phòng thi từ năm 2025, đồng thời yêu cầu giám thị chú ý tới những chiếc gọng kính dày bất thường hoặc thí sinh thường xuyên chạm vào kính. Tương tự, Đại học Hanyang bổ sung kính AI vào danh sách vật dụng cấm, đồng thời khẳng định sẽ điều tra và xử lý ngay cả khi phát hiện nghi vấn trong quá trình thi.
Đại học Yonsei đang cân nhắc tiếp tục loại bỏ các câu hỏi trả lời ngắn trong bài thi tự luận môn Toán nhằm hạn chế khả năng sao chép nguyên văn đáp án do AI tạo ra. Nhà trường cũng nghiên cứu triển khai thiết bị dò sóng điện từ bên cạnh máy dò kim loại truyền thống.
AI vẫn đạt điểm cao trong kỳ thi thử nghiệm
Dù ngành giáo dục đã bắt đầu siết chặt quy định, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc đua giữa AI và các biện pháp chống gian lận sẽ còn kéo dài. Những vụ việc bị phát hiện chỉ phản ánh một phần thực trạng, trong khi nhiều trường hợp khác có thể vẫn chưa bị phát hiện do thiết bị ngày càng tinh vi và khó nhận biết.
Lo ngại này được củng cố bởi nghiên cứu của Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (Trung Quốc). Trong thử nghiệm, nhóm nghiên cứu sử dụng một mẫu kính AI thương mại để làm bài thi môn kỹ thuật điện. Chỉ cần hướng mắt về đề thi, thiết bị sẽ truyền câu hỏi đến mô hình ngôn ngữ lớn, nhận đáp án rồi hiển thị trực tiếp trên tròng kính. Kết quả, "thí sinh AI" đạt điểm nằm trong nhóm 5 người cao nhất của lớp hơn 100 sinh viên, vượt xa mức điểm trung bình.
Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này đặt ra câu hỏi lớn về cách thức đánh giá trong giáo dục hiện nay. Khi AI có thể xử lý nhiều dạng bài thi truyền thống với độ chính xác cao, việc chỉ tăng cường phát hiện và ngăn chặn gian lận có thể không còn đủ. Thay vào đó, các chuyên gia cho rằng hệ thống giáo dục cần thiết kế những hình thức đánh giá chú trọng hơn đến tư duy phản biện, khả năng lập luận và giải quyết vấn đề - những năng lực mà AI hiện vẫn khó có thể thay thế hoàn toàn.
