Đề thi Ngữ văn học sinh giỏi TP.HCM: Phản ánh thực trạng giới trẻ 'sống ảo'
Kỳ thi học sinh giỏi lớp 9 cấp Thành phố Hồ Chí Minh diễn ra vào ngày 18 tháng 3 vừa qua đã thu hút sự chú ý đặc biệt với đề thi môn Ngữ văn. Do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức, đề thi năm nay lựa chọn chủ đề "Chạm" để đề cập đến một thực tế đáng suy ngẫm: nhiều học sinh hiện nay sa đà vào màn hình điện thoại, đắm chìm trong thế giới mạng và "bắt trend" trên mạng xã hội rất nhanh nhạy, nhưng lại tỏ ra hời hợt, thậm chí vô tâm với những người thân yêu trong gia đình.
Lời dẫn đề thi: Tiếng chuông cảnh tỉnh
Đề thi mở đầu bằng một lời dẫn đầy chất thơ và sâu sắc: "Trong thời đại số, với chiếc điện thoại thông minh, nhiều bạn trẻ đang mải miết chạm vào màn hình và lướt đọc thông tin. Phải chăng các bạn ấy đã quên chạm vào chiều sâu của ngôn ngữ, quên chạm vào tâm tình của những người thân yêu, quên chạm vào nỗi niềm của cha, quên chạm vào tiếng lòng của mẹ? Hãy lắng lòng để chạm vào thế giới kỳ diệu của văn chương và tâm hồn con người…". Đây không chỉ là một phần của đề thi mà còn như một thông điệp nhân văn gửi đến thế hệ trẻ.
Cấu trúc đề thi và yêu cầu cụ thể
Sau phần dẫn, đề thi cung cấp ba ngữ liệu bao gồm cả văn xuôi và thơ, từ đó đưa ra hai câu hỏi chính:
- Câu 1 (8 điểm): Từ những suy nghĩ mà ngữ liệu 1 gợi ra và từ trải nghiệm cuộc sống, thí sinh cần viết một bài văn nghị luận xã hội để trả lời câu hỏi: Phải chăng hỏi là cách để chạm vào thế giới tâm hồn người khác?
- Câu 2 (12 điểm): Thí sinh phải viết bài văn nghị luận phân tích nội dung chủ đề và hình thức nghệ thuật của bài thơ Áo cũ (Yến Lan) hoặc bài thơ Lỡ (Vũ Quần Phương). Từ đó, bàn luận về cách người đọc có thể "chạm" đến vẻ đẹp của tác phẩm văn chương, bao gồm cả thơ và truyện.
Chuyên gia nhận định: Đề dễ viết nhưng khó viết sâu
Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, đã có những đánh giá chi tiết về đề thi năm nay. Ông cho biết đề thi giữ ổn định cấu trúc so với năm học trước, tiếp tục thể hiện những ưu điểm nổi bật của TP.HCM trong việc xây dựng đề thi môn Ngữ văn.
Đề thi gắn liền với trục chủ đề, phù hợp với định hướng tích hợp đã được triển khai nhất quán trong nội dung dạy học và kiểm tra đánh giá theo chương trình Ngữ văn 2018. Khả năng phân hóa của đề thi khá tốt, việc bàn luận về "hỏi một ai đó" như là cách chạm vào thế giới tâm hồn và phân tích bài thơ để bàn về cách người đọc "chạm" đến vẻ đẹp của văn chương thoạt nhìn thì dễ viết nhưng sẽ khó viết sâu để đủ "chạm" đến giám khảo chấm thi học sinh giỏi vốn có yêu cầu cao và cách đánh giá khắt khe.
Ngữ liệu giàu giá trị nhân văn
Về phần ngữ liệu được đưa vào đề thi, thạc sĩ Bảo Khôi nhận xét rằng ngữ liệu lựa chọn (ngữ liệu 1 và các bài thơ Áo cũ của Yến Lan, Lỡ của Vũ Quần Phương) giàu giá trị nhân văn, thực sự là những văn bản "chạm" đến tim người khi gợi lên những xúc cảm sâu xa nhất về tình thân gia đình.
Bên cạnh đó, giảng viên Trường Đại học Sư phạm cũng bày tỏ rằng với thời lượng làm bài đã được rút gọn chỉ còn 120 phút, sự tinh sắc trong trình bày và cách diễn đạt của đề thi càng trở thành một yêu cầu quan trọng. Điều này vừa giúp giảm bớt những phần rườm rà không mấy liên quan đến ngữ liệu (chẳng hạn như phần nội dung phía trước câu hỏi 1), vừa tránh gây nhiễu hoặc gây rối cho học sinh trong quá trình xác định thông tin khi đọc đề.
Tuy nhiên, theo thạc sĩ Khôi, cách đặt vấn đề trong câu 2 dễ khiến học sinh phân vân trong việc xác định trọng tâm nghị luận của đề, liệu nên chú trọng vào "phân tích văn bản" hay đặt nặng phần "bàn luận mở rộng". Đây là một thách thức không nhỏ đối với các thí sinh tham dự kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố.
