Kế hoạch mới nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế nhập cư hợp pháp đang nhắm vào chương trình Optional Practical Training (OPT). Theo các nguồn tin thân cận với tờ The Wall Street Journal, mức phí 100.000 USD – tương đương hơn 2,6 tỷ đồng – có thể được áp dụng cho sinh viên quốc tế muốn ở lại Mỹ làm việc sau khi tốt nghiệp. Nếu được thông qua, chính sách này sẽ khiến việc du học Mỹ trở nên kém hấp dẫn hơn đáng kể đối với sinh viên nước ngoài, đồng thời tạo áp lực lớn lên các trường đại học vốn phụ thuộc vào nguồn thu học phí từ sinh viên quốc tế.
Đề xuất thu phí chương trình OPT
Chương trình OPT cho phép sinh viên quốc tế ở lại Mỹ làm việc từ một đến ba năm sau khi tốt nghiệp bằng chính thị thực du học. Theo số liệu mới nhất, trong năm 2024 có khoảng 419.000 người nước ngoài đang làm việc theo diện OPT. Đây là một trong những con đường quan trọng nhất để các doanh nghiệp Mỹ tuyển dụng nhân tài nước ngoài ngay tại các trường đại học, trước khi những sinh viên này chuyển sang thị thực lao động H-1B sau vài năm.
Giới quan sát cho rằng đề xuất mới nhằm đạt được mục tiêu tương tự kế hoạch thu phí 100.000 USD đối với thị thực H-1B mà chính quyền Trump từng đưa ra trước đó. Chính sách đó từng khiến nhiều doanh nghiệp công nghệ tại Thung lũng Silicon lo ngại, trước khi bị một tòa phúc thẩm ở Boston chặn lại vào tuần trước. Ban đầu, Nhà Trắng muốn áp dụng khoản phí với toàn bộ thị thực H-1B. Tuy nhiên, sau làn sóng phản đối từ các “ông lớn” công nghệ, phạm vi áp dụng được thu hẹp, chỉ còn dành cho những lao động nước ngoài lần đầu xin sang Mỹ làm việc.
Ảnh hưởng đến Thung lũng Silicon, Phố Wall và các trường đại học
Theo giới quan sát, hai nhóm lao động này có sự khác biệt khá rõ. Những người sang Mỹ theo diện H-1B ngay từ đầu thường được các công ty CNTT hoặc kế toán tuyển dụng trực tiếp từ nước ngoài. Trong khi đó, các tập đoàn công nghệ và tài chính lớn lại có xu hướng tuyển sinh viên quốc tế ngay tại các trường đại học Mỹ, sau đó để họ làm việc theo diện OPT trước khi chuyển sang thị thực H-1B. Vì vậy, nếu đánh vào chương trình OPT, chính quyền Trump sẽ tác động trực tiếp hơn đến mô hình tuyển dụng của những doanh nghiệp này.
Chính sách này cũng có thể gây sức ép lên các trường đại học Mỹ, vốn phụ thuộc đáng kể vào học phí của sinh viên quốc tế. Nhiều trường lớn đã phải điều chỉnh ngân sách trong bối cảnh số lượng sinh viên nước ngoài giảm trong những năm gần đây. Nếu phí 100.000 USD được áp dụng, số lượng sinh viên quốc tế nộp đơn vào các trường đại học Mỹ có thể giảm mạnh, ảnh hưởng đến nguồn tài chính của toàn hệ thống giáo dục đại học.
Phản ứng từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ
Trả lời báo chí, người phát ngôn Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) cho biết hiện chưa có chính sách nào được xem là chính thức cho đến khi được công bố. “Tại DHS, chúng tôi luôn thảo luận về cách sử dụng mọi công cụ hiện có nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống nhập cư hợp pháp của Mỹ”, đại diện cơ quan này nhấn mạnh. Điều đó cho thấy đề xuất vẫn đang trong quá trình thảo luận và chưa có bất kỳ quyết định cuối cùng nào.
Ngoài chương trình OPT và thị thực H-1B, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng đang xem xét một đề xuất khác: yêu cầu những người nộp đơn xin thẻ xanh (Green Card) từ bên ngoài nước Mỹ phải đặt cọc 100.000 USD. Khoản tiền này chỉ được hoàn trả sau khi họ chuyển đến Mỹ sinh sống và chính thức nhập quốc tịch. Như vậy, mức phí 100.000 USD đang dần trở thành một công cụ quen thuộc trong các chính sách siết nhập cư của chính quyền Trump, nhằm tạo thêm rào cản tài chính đối với những người có điều kiện kinh tế hạn chế.
Những thay đổi sắp tới với sinh viên quốc tế
Nếu được phê duyệt, khoản phí này nhiều khả năng sẽ đi kèm quy định mới mà chính quyền Trump vừa công bố trong tháng này. Theo đó, sinh viên quốc tế sẽ phải nộp đơn xin gia hạn thị thực nếu muốn tham gia chương trình OPT. Trước đây, thị thực du học tự động có hiệu lực trong toàn bộ thời gian học tập và kéo dài thêm tối đa ba năm để sinh viên được phép làm việc sau tốt nghiệp. Song song với đó, DHS cũng đang xây dựng một bộ quy định mới nhằm sửa đổi toàn diện chương trình OPT, dự kiến có thể được công bố ngay trong mùa thu năm nay.
Lâu nay, OPT được xem là một trong những lý do quan trọng nhất khiến sinh viên quốc tế lựa chọn Mỹ. Theo nhiều chuyên gia giáo dục, nếu không có chương trình này, phần lớn sinh viên nước ngoài sẽ buộc phải rời Mỹ ngay sau khi nhận bằng. Điều đó đồng nghĩa với việc họ sẽ mang toàn bộ kiến thức và kỹ năng được đào tạo tại các trường đại học Mỹ sang phục vụ thị trường lao động ở các quốc gia khác, gây tổn thất cho nền kinh tế Mỹ trong dài hạn.
Ngược lại, những người theo quan điểm siết nhập cư từ lâu đã coi OPT là một “kẽ hở” cần được xử lý. Họ cho rằng chương trình này cho phép doanh nghiệp tuyển dụng sinh viên nước ngoài ngay sau khi tốt nghiệp mà không có cơ chế bảo đảm mức lương của họ tương đương với lao động Mỹ, từ đó có nguy cơ tạo ra cạnh tranh không công bằng trên thị trường việc làm.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, nhiều quan chức phụ trách nhập cư, trong đó có Stephen Miller, từng đề xuất xóa bỏ chương trình STEM OPT – chương trình cho phép sinh viên tốt nghiệp các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học ở lại Mỹ làm việc trong ba năm. Tuy nhiên, đề xuất này khi đó đã vấp phải sự phản đối từ nhóm cố vấn có quan điểm thân thiện hơn với doanh nghiệp, trong đó có Jared Kushner, và cuối cùng không được triển khai.
Hiện đề xuất áp phí với chương trình OPT vẫn đang được Bộ An ninh Nội địa thảo luận. Một vấn đề khác cũng chưa được quyết định là ai sẽ phải chi trả khoản phí này: chính sinh viên quốc tế, trường đại học hay doanh nghiệp tuyển dụng. Theo WSJ và SCMP, nếu chính sách được thông qua, tác động sẽ lan rộng không chỉ đến sinh viên mà còn đến cả hệ sinh thái giáo dục, công nghệ và tài chính tại Mỹ.
