Trong khuôn khổ Triển lãm Du học Malaysia 2026 do Tổng lãnh sự quán Malaysia tại TP.HCM tổ chức ngày 1.8, ông Nicholas Tan – chuyên gia tư vấn hướng nghiệp từng làm việc với Bộ Giáo dục Malaysia – đã chia sẻ phương pháp hướng nghiệp RIASEC đang được nước này áp dụng. Theo ông, đây là khung tham chiếu giúp học sinh khám phá sở thích, thế mạnh và phong cách học tập trước khi chọn ngành học bậc đại học.
Mô hình RIASEC là gì?
RIASEC là mô hình định hướng nghề nghiệp do cố giáo sư John Holland (Mỹ) phát triển, phân loại sở thích nghề nghiệp thành 6 nhóm tính cách: Thực tế (Realistic), Nghiên cứu (Investigative), Nghệ thuật (Artistic), Xã hội (Social), Quản lý – Kinh doanh (Enterprising) và Nghiệp vụ – Hành chính (Conventional).
Chia sẻ với Thanh Niên, ông Nicholas Tan cho biết Malaysia sử dụng RIASEC như một khung tham chiếu chứ không xem đây là công cụ quyết định tương lai. “Nói một cách ngắn gọn, kết quả RIASEC không nhằm 'chỉ định' học sinh phải trở thành ai, mà giúp các em hiểu rõ chính mình hơn trước khi đưa ra những quyết định quan trọng về học tập và nghề nghiệp”, chuyên gia này nói.
Vì sao Malaysia ứng dụng mô hình này?
Theo ông Nicholas Tan, Malaysia áp dụng RIASEC với quan điểm việc chọn nghề không nên chỉ dựa vào kết quả học tập, kỳ vọng của phụ huynh hoặc xu hướng thị trường lao động. Học sinh cần được khuyến khích đưa ra quyết định dựa trên sự thấu hiểu bản thân trước khi lựa chọn ngành ở bậc đại học.
Trong buổi chia sẻ tại TP.HCM, ông nhấn mạnh rằng quyết định nghề nghiệp cần dựa trên sự cân bằng của 3 yếu tố: sở thích, năng lực và cơ hội trong tương lai, thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố duy nhất.
Khảo sát hướng nghiệp cho toàn bộ học sinh lớp 11
Tại các trường trung học công lập ở Malaysia, chuyên viên tư vấn học đường triển khai bài đánh giá RIASEC có tên Khảo sát sở thích nghề nghiệp (Inventori Minat Kerjaya) cho toàn bộ học sinh lớp 11. Bảng khảo sát được xem như bước khởi đầu mang tính hệ thống, giúp học sinh nhận diện mối liên hệ giữa sở thích cá nhân với lĩnh vực đào tạo.
Bên cạnh đó, học sinh còn tham gia các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, ngày hội giáo dục, hội thảo giới thiệu trường đại học và các buổi tư vấn cá nhân. Khi chọn ngành, các em được khuyến khích cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố như sở thích, năng lực học tập, giá trị cá nhân và triển vọng nghề nghiệp.
Hiệu quả và giới hạn của RIASEC
Theo ông Nicholas Tan, RIASEC đặc biệt hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức của học sinh về bản thân và tạo điều kiện cho những cuộc trao đổi thực chất hơn về định hướng học tập. Nhiều học sinh trở nên tự tin hơn khi chia sẻ về sở thích, cũng như có khả năng kết nối giữa điểm mạnh cá nhân với chương trình đào tạo phù hợp.
Tuy nhiên, ông lưu ý RIASEC nên được xem là công cụ định hướng, không phải căn cứ duy nhất để ra quyết định. Sự đồng hành của chuyên gia tư vấn, gia đình và cơ hội tiếp cận thông tin về các lựa chọn học tập, nghề nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng.
Học sinh Việt Nam quan tâm tới ngành nào?
Tại triển lãm, nhiều học sinh Việt Nam bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến kỹ thuật, giáo dục, marketing và các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Nicholas Tan nhận định những lĩnh vực này phản ánh khát vọng của các em cũng như tác động ngày càng lớn của công nghệ và xu hướng phát triển toàn cầu.
Một điều đáng chú ý là nhiều học sinh và phụ huynh thường ưu tiên chọn trường đại học danh tiếng trước, còn việc xác định ngành học phù hợp lại để sau. Ông cho rằng cả hai quyết định đều quan trọng, và việc chọn chương trình đào tạo phù hợp với sở thích, năng lực, mục tiêu dài hạn có ý nghĩa không kém việc chọn trường.
Bài học cho Việt Nam
Từ kinh nghiệm Malaysia, ông Nicholas Tan cho rằng Việt Nam có thể tham khảo việc triển khai hướng nghiệp từ bậc tiểu học thông qua Bảng khảo sát đa trí thông minh (Inventori Kecerdasan Pelbagai), giúp học sinh từng bước khám phá thế mạnh và phong cách học tập. Khi lên bậc trung học, hoạt động hướng nghiệp được tổ chức bài bản hơn, trong đó Bảng khảo sát sở thích nghề nghiệp dựa trên RIASEC là một trong những công cụ hỗ trợ.
Bài học quan trọng khác là các bài đánh giá chỉ phát huy hiệu quả khi kết hợp với hoạt động tư vấn nghề nghiệp và tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm, tìm hiểu đa dạng các lựa chọn giáo dục. Về bản chất, hướng nghiệp không nhằm định hướng học sinh theo một nghề cụ thể, mà giúp các em hiểu rõ bản thân hơn để tự tin đưa ra quyết định cho tương lai.
Tổng lãnh sự Malaysia từng làm bài khảo sát RIASEC
Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM, ông Firdauz Othman, chia sẻ với Thanh Niên rằng ông từng đặt bút làm bài khảo sát RIASEC khi còn ngồi trên ghế nhà trường vào thập niên 1990. “Tôi đã từng làm bài đánh giá đó, và khi ấy tôi có xu hướng phù hợp với khối ngành khoa học xã hội và nhân văn hơn”, ông nhớ lại.
Theo Tổng lãnh sự, kết quả bài đánh giá khá sát với con đường ông đã trải qua. Ban đầu ông dự định du học, nhưng cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 buộc ông phải thay đổi kế hoạch và tiếp tục học trong nước. “Bài đánh giá định hướng nghề nghiệp đã giúp tôi xác định rõ mình nên theo đuổi lĩnh vực nào. Có thể nói, đó là một trong những yếu tố góp phần đưa tôi đến vị trí ngày hôm nay. Dĩ nhiên, để đi được đến đây là cả một hành trình rất dài”, ông nhấn mạnh.
