Văn Hóa Đọc Bén Rễ: Từ Câu Lạc Bộ Đến Chỉ Thị 04 Kiến Tạo Xã Hội Học Tập
Từ những hội sách quy mô lớn đến các hoạt động khuyến đọc tại trường học, gia đình và khu dân cư, một nền tảng vững chắc cho xã hội học tập đang dần được hình thành trên khắp Việt Nam. Những sáng kiến này không chỉ khơi nguồn văn hóa bạn đọc mà còn góp phần nuôi dưỡng tri thức và nhân cách cho thế hệ trẻ.
Khơi Nguồn Văn Hóa Bạn Đọc Từ Cơ Sở
Mỗi cuối tuần tại khu tập thể Bách Khoa ở Hà Nội, không gian của Câu lạc bộ Đọc sách cùng con luôn rộn ràng với tiếng nói cười của các em học sinh. Tại đây, các em hào hứng tham gia thực hành kỹ năng đọc, tìm kiếm những chi tiết đáng nhớ, từ mới và cách diễn đạt thú vị trong sách, đồng thời vẽ minh họa cho các tác phẩm. Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh, người sáng lập câu lạc bộ, chia sẻ rằng các em được khuyến khích viết cảm nhận, kể lại câu chuyện theo cách riêng hoặc liên hệ với trải nghiệm cá nhân. Những tương tác này giúp việc đọc trở nên sống động, khơi mở khả năng cảm thụ và nuôi dưỡng đời sống tinh thần.
Tại Nhà xuất bản Kim Đồng, không gian Góc đọc thường xuyên tổ chức giao lưu với tác giả, kể chuyện, vẽ tranh và làm thủ công. Bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng Biên tập nhà xuất bản, nhấn mạnh rằng để sách đến gần bạn đọc, cần chú trọng đồng thời chất lượng nội dung, hình thức và phương thức tiếp cận. Các chương trình đọc theo chủ đề như lịch sử, biển đảo, văn hóa truyền thống hay kỹ năng sống được triển khai đa dạng, giúp sách gắn bó hơn với đời sống, đặc biệt là với độc giả trẻ.
Không chỉ ở các đơn vị xuất bản, nhiều địa phương đã xuất hiện các mô hình khuyến đọc hiệu quả như cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc, viết về cuốn sách yêu thích, hay các đường sách, phố sách trở thành điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Trong nhà trường, mô hình thư viện thân thiện được đầu tư bài bản, tạo không gian mở với góc đọc linh hoạt. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn 2021-2025 đã có hơn 2.100 thư viện thân thiện mở rộng tại 14 tỉnh, thành phố, với hơn 3,28 triệu học sinh hưởng lợi.
Tại cộng đồng, các mô hình tủ sách phụ huynh, dòng họ, chung cư và trạm đọc tạo sự gắn kết gia đình và thúc đẩy phong trào học tập từ cơ sở. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng mô hình đọc sách chưa đồng đều giữa các tỉnh, thành phố, đôi khi mang tính hình thức theo phong trào.
Từ Trang Sách Đến Kiến Tạo Xã Hội Học Tập
Để văn hóa đọc thực sự trở thành một phần của đời sống xã hội, cần thay đổi nhận thức và cách tiếp cận. Nhiều chuyên gia cho rằng Ngày Sách và Văn hóa đọc nên được coi là một "thiết chế mềm" có ý nghĩa chiến lược, góp phần nuôi dưỡng tri thức và hình thành nếp sống học tập suốt đời. Những năm gần đây, các nhà xuất bản trong nước đã chủ động tìm kiếm bản thảo chất lượng để in ấn và giới thiệu với bạn đọc.
Bà Vũ Thị Quỳnh Liên cho biết Nhà xuất bản Kim Đồng chú trọng phát hiện tác giả mới và tìm kiếm tác phẩm mới, đồng thời tổ chức các cuộc thi sáng tác để nuôi dưỡng lực lượng sáng tác, góp phần phát triển bền vững nền văn học Việt Nam. Bà đề xuất các nhà xuất bản cần đầu tư nhiều hơn vào hoạt động trải nghiệm và giao lưu để sách "sống" trong cộng đồng.
Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh nhấn mạnh việc thúc đẩy văn hóa đọc không thể dừng ở phong trào mà cần xây dựng hoạt động có chiều sâu, phù hợp với từng đối tượng. Với trẻ em, đọc sách nên gắn với niềm vui và trải nghiệm cá nhân, không trở thành nhiệm vụ bắt buộc. Một thách thức lớn là xây dựng "hệ sinh thái đọc" đủ mạnh trong bối cảnh công nghệ số phát triển, bắt đầu từ gia đình, lan tỏa đến nhà trường và được củng cố bởi môi trường xã hội.
Bà Nguyễn Châu Linh, Phó Chủ tịch Hội đồng Sách doanh nhân, đặt câu hỏi làm thế nào để việc đọc trở thành năng lực xã hội nuôi dưỡng con người, doanh nghiệp và quốc gia. Gia đình là nơi gieo những "hạt giống" đầu tiên, trong khi nhà trường cần biến thư viện thành không gian trao đổi về sách với giờ đọc và thảo luận. Cơ quan quản lý, nhà xuất bản, báo chí và nền tảng số cần phối hợp đồng bộ để tạo môi trường văn hóa lành mạnh, tôn vinh tri thức.
Chỉ Thị 04: Động Lực Mới Cho Văn Hóa Đọc
Ngày 17/3 vừa qua, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản, nhấn mạnh quan điểm phát triển văn hóa đọc lấy người đọc làm trung tâm. Chỉ thị xác định mục tiêu đến năm 2030 sẽ thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành thiết chế văn hóa và tạo không gian đọc, học tập trong cộng đồng, hướng đến phong trào toàn dân đọc sách.
Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP Hồ Chí Minh, bày tỏ rằng Chỉ thị 04 nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo ra những thay đổi tích cực, phát triển mạnh mẽ văn hóa đọc và đưa nó lên tầm cao mới. Trong mục tiêu xây dựng xã hội học tập, vai trò của văn hóa đọc càng trở nên cấp thiết, vì một xã hội học tập không thể hình thành nếu thiếu thói quen đọc và năng lực tự học.
Sách vừa là phương tiện truyền tải tri thức, vừa là công cụ giúp cá nhân phát triển tư duy và thích ứng với biến động thời đại. Khi việc đọc trở thành phần tự nhiên của đời sống, mỗi người tìm thấy niềm vui từ trang sách, văn hóa đọc mới phát triển bền vững và góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng xã hội học tập.
