Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran sẽ chỉ triển khai các giai đoạn tiếp theo của bản ghi nhớ (MoU) sau khi Washington thực hiện đầy đủ 5 điều kiện tiên quyết, đồng thời bác bỏ khả năng nhượng bộ về chương trình hạt nhân và tên lửa.
Năm điều kiện tiên quyết từ Tehran
Phát biểu trên truyền hình quốc gia IRIB ngày 30/6, ông Ghalibaf liệt kê 5 điều kiện: chấm dứt xung đột trong khu vực (bao gồm Lebanon); dỡ bỏ phong tỏa các cảng và vùng ven biển của Iran; mở lại eo biển Hormuz; áp dụng cơ chế miễn trừ trừng phạt tạm thời để Iran nối lại xuất khẩu dầu thô; và giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. "Chỉ sau khi 5 cam kết này được hoàn tất, chúng tôi mới xem xét triển khai các nội dung tiếp theo của biên bản ghi nhớ", ông nhấn mạnh.
Đường lối cứng rắn về hạt nhân và quân sự
Người đứng đầu Quốc hội Iran tái khẳng định chương trình làm giàu uranium là "quyền hợp pháp và không thể bị tước bỏ" của Tehran, đồng thời tuyên bố chương trình tên lửa và năng lực quân sự là những vấn đề "không thể đem ra thương lượng". Ông cảnh báo nếu điều khoản đầu tiên của MoU về chấm dứt xung đột bị vi phạm, Iran sẽ có phản ứng đáp trả.
Tranh cãi về eo biển Hormuz
Ông Ghalibaf bác bỏ các cáo buộc nhằm vào Tehran, khẳng định eo biển Hormuz thuộc lãnh hải Iran và nước này đã đạt thỏa thuận pháp lý cùng hợp tác hàng hải với Oman. Theo ông, chính sự hiện diện và hành động của Mỹ mới làm gia tăng căng thẳng tại khu vực.
Cơ chế giám sát và nỗ lực ngoại giao
Về giám sát thực thi MoU, ông Ghalibaf cho biết Iran và Lebanon đã nhất trí thành lập một nhóm công tác với sự tham gia của Mỹ để theo dõi việc triển khai, đặc biệt liên quan đến chấm dứt xung đột tại Lebanon. Iran và Mỹ cũng đã chỉ định đại diện tham gia cơ chế này. Dù ưu tiên giải pháp ngoại giao, ông khẳng định Iran duy trì đầy đủ năng lực ứng phó mọi tình huống.
Đàm phán kỹ thuật tại Doha
Ngày 1/7, Al Jazeera đưa tin các cuộc đối thoại "cấp độ kỹ thuật" giữa Iran và Mỹ đã bắt đầu tại Doha, Qatar, nhưng không có kế hoạch gặp trực tiếp cấp cao. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận đàm phán kỹ thuật vẫn đi đúng hướng. Theo Wall Street Journal, ít nhất ba nhóm công tác đang làm việc tại Doha về chương trình hạt nhân, ngoại giao và tài trợ các quỹ bị phong tỏa. Hai bên vẫn bất đồng sâu sắc: Iran đòi thu phí dịch vụ hàng tỷ USD tại Hormuz, Mỹ yêu cầu tự do hàng hải; Iran từ chối hạn chế hạt nhân. Mỹ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã thiết lập đường dây liên lạc trực tiếp để xử lý khủng hoảng.
Nỗ lực quốc tế
Bộ Ngoại giao Nga cho biết Ngoại trưởng Sergey Lavrov đã điện đàm với người đồng cấp Bahrain về an ninh Vùng Vịnh, nhấn mạnh thực thi đầy đủ các điều khoản MoU để duy trì ngừng bắn. Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với trung gian Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại. Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, hai bên đánh giá tích cực, nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon với sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Trong diễn biến liên quan, ngày 1/7, một tàu container nước ngoài mắc cạn tại eo biển Hormuz sau khi đi vào vùng nước nông ngoài tuyến hàng hải do Iran chỉ định, theo Al Jazeera.
