Hành trình khởi nghiệp từ chối học bổng tiến sĩ để về nước làm sách
Năm 1993, anh Nguyễn Văn Phước tốt nghiệp thạc sĩ tại Học viện Kỹ thuật châu Á (AIT, Thái Lan) với luận văn đạt hạng ưu xuất sắc. Dù có cơ hội học tiếp tiến sĩ tại Viện Tính toán và mã số Vienna (Áo) với học bổng hấp dẫn, anh đã quyết định từ chối để trở về Việt Nam, cùng bạn bè thành lập Ban biên dịch First News, đánh dấu bước khởi đầu cho sự nghiệp xuất bản đầy tham vọng.
Những ngày đầu thập niên 1990 và sự ra đời của First News
Vào những năm đầu thập niên 1990, khi Việt Nam còn chưa thật sự mở cửa hoàn toàn, sách ngoại ngữ và tài liệu học thuật vẫn còn rất khan hiếm trên thị trường. Anh Phước và các cộng sự đã bắt đầu bằng việc biên dịch và xuất bản những cuốn giáo trình tiếng Anh đầu tiên, sau đó mở rộng sang các bộ sách luyện thi TOEFL, TOEIC, IELTS… Năm 1994, anh chính thức thành lập Công ty Trí Việt - First News, với cái tên mang ý nghĩa tiên phong, mới nhất, phản ánh đúng tinh thần mà anh theo đuổi từ những ngày đầu khởi nghiệp.
Danh hiệu 'ma xó' trong làng mua bản quyền sách
Anh Phước nhanh chóng được giới làm sách gọi là 'ma xó' trong chuyện mua bản quyền, bởi sự nhanh nhạy và quyết liệt của mình. Chỗ nào, nhà xuất bản nào có sách hay là anh đều có mặt kịp thời. Một kỷ niệm đáng nhớ là năm 2005, khi đi dự hội chợ sách Bangkok (Thái Lan), anh đang thương thảo mua bản quyền cuốn Thaksin Shinawatra, ngoái lại đã thấy sau lưng anh Phước đang nhìn vào. Lúc đó, anh thực sự thấp thỏm, chỉ sợ anh Phước mò vào thì công sức ngồi từ trưa đến giờ hóa ra công cốc.
Ông Nguyễn Văn Phước tại cuộc gặp gỡ báo chí về chống sách lậu tại TP.HCM
Thành công vang dội với những cuốn sách triệu bản
Các bộ sách như Đắc nhân tâm, Quẳng gánh lo đi và vui sống, Hạt giống tâm hồn, Muôn kiếp nhân sinh… đã được First News xuất bản và in đến hàng trăm nghìn bản, luôn nằm trong top những cuốn sách bán chạy nhất Việt Nam suốt nhiều năm liền. Hiện nay, thương hiệu Trí Việt - First News đang giữ kỷ lục trong ngành xuất bản, với nhiều ấn phẩm đạt số lượng phát hành trên 1 triệu bản, khẳng định vị thế dẫn đầu trên thị trường.
Cuộc chiến không khoan nhượng chống in lậu sách
Sách của anh Phước cũng lập kỷ lục… bị in lậu, hoặc thường xuyên được đồn đại bị in lậu. Anh chia sẻ đã 'phát hiện hơn 686 đầu sách bị in lậu hoặc sao chép trái phép'. Anh phải ôm đơn gõ cửa hết cơ quan này đến ban ngành khác, khăn gói quả mướp đi khắp Nam Bắc suốt mấy năm trời để đấu tranh. Nhưng sách của anh bán chạy quá, hễ bắt được chỗ in lậu này thì lại lòi ra chỗ khác, đúng là 'bắt cóc bỏ đĩa', nhưng đây cũng là minh chứng rõ ràng nhất cho sức hút mãnh liệt của sách First News.
Kinh nghiệm bắt sách lậu và những câu chuyện đầy kịch tính
Vì có kinh nghiệm dày dặn trong việc bắt sách lậu, nên có lần khi Đông A bị in lậu, anh đã thao tác đặt mua sách giả trên các trang online chuyên bán hàng gian, rồi ghi người nhận là anh Phước tại địa chỉ 12H Nguyễn Thị Minh Khai. Anh nhờ anh Phước thanh toán giúp, coi như thu giữ tang vật và lần ra đầu mối bọn này. Bộ Mario Puzo đóng hộp, giá năm sáu trăm nghìn một bộ, anh cũng phải trả tiền. Dạo ấy, ngày nào anh cũng nhắn Zalo liên tục báo tin về sách lậu, rủ tôi cùng khởi kiện, còn khuyên tôi nên điều tra để bắt tận gốc, khiến tôi cảm giác như bị tra tấn. Một hôm bực quá, tôi nhắn lại một câu rất tục, thế là anh em giận nhau, anh chặn Facebook và hai năm không thèm nhìn mặt.
Tính cách quyết liệt và tầm nhìn cho ngành xuất bản
Tính anh Phước một khi đã làm là làm đến cùng, không bỏ ngang giữa chừng. Anh tâm sự: 'Những người làm xuất bản chân chính bị in lậu làm giả sách không biết kêu vào đâu, tạo một tệ nạn tệ hại tồn tại cả mấy thập niên rồi'. Sau này nhớ lại, tôi nghĩ những người làm sách và bảo vệ văn hóa mà có được sự quyết liệt như anh thì môi trường xuất bản Việt Nam chắc chắn sẽ trong sạch, lành mạnh hơn, giữ được cái nếp chung tốt đẹp cho cả ngành.
Những kỷ niệm và tâm huyết với nghề xuất bản
Anh Phước còn có cái tật dễ thương là hay nói lắp, vì vậy bạn bè thường gọi anh là 'Phước cà lăm'. Mỗi khi đi hội sách Frankfurt, anh Phước đều nói đi nói lại với tôi: 'Đông A phải cùng First News làm một cuốn sách thật xuất sắc, thật... ví... ví... đại để kỷ niệm. Cuốn này, lời lãi không quan trọng. Anh muốn tạo ra một tác phẩm thật sự có ý nghĩa, để đời và để lại dấu... dấu... dấu... ấn... cho nghề'. Và anh luôn tâm đắc với triết lý: 'Mọi thứ rồi cũng có thể mất đi, chỉ những cuốn sách hay là còn ở lại, truyền từ đời này sang đời khác'.
Chuyển giao thế hệ và tiếp nối sự nghiệp
Từ năm 2025, anh bắt đầu lui dần, bàn giao công việc điều hành công ty cho cậu cả là Phương, còn cậu ba phụ trách thiết kế bìa. Cả mấy cậu con trai đều được anh cho đi du học ở Mỹ, rồi trở về tiếp nối sự nghiệp của Trí Việt - First News, đảm bảo di sản xuất bản được duy trì và phát triển. (còn tiếp) (Trích từ sách Tôi kể - Tất cả đều từ sách của họa sĩ Trần Đại Thắng do Đông A và NXB Dân Trí ấn hành)
