Sinh ra và lớn lên ở thôn Đại Liên, xã Đức Thịnh (Hà Tĩnh), Trần Văn Sang đã sớm thấm nhuần những làn điệu ví, giặm qua lời ru của bà, của mẹ. Không cần khuông nhạc hay giáo trình, từng làn điệu cứ lặng lẽ ngấm vào tâm hồn cậu bé miền quê. Khi trở thành giáo viên âm nhạc, Sang biến sân trường thành sân khấu dân ca, nuôi dưỡng đam mê cho học trò.
Bước ngoặt từ cuộc gặp nghệ sĩ nhân dân Hồng Lựu
Năm 2010, Sang có cơ hội gặp gỡ NSND Hồng Lựu – thần tượng từ nhỏ. Bà nhận ra tố chất dân ca của anh và tận tình chỉ dạy kỹ thuật, phong cách biểu diễn. Đó là bước ngoặt đưa Sang vào con đường âm nhạc chuyên nghiệp. Năm 2015, anh giành Huy chương Vàng Hội thi Tiếng hát giáo viên toàn quốc. Sau đó, Sang chuyển công tác về Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, làm Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh. Tiếng hát ví, giặm của anh vang lên ở nhiều nơi: trung tâm dưỡng lão, hội thi quần chúng, sân khấu ngoài trời, thậm chí cả trại cải tạo. Năm 2018, ở tuổi 31, Sang được công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian. Anh tâm sự: “Danh hiệu là phần thưởng cao quý, nhưng cũng là trách nhiệm lớn hơn trong công tác phát huy, bảo tồn dân ca ví, giặm, đặc biệt đến với giới trẻ”.
Ứng dụng công nghệ vào bảo tồn di sản
Nhận ra sức mạnh của công nghệ, Sang thường xuyên thu âm, ghi hình các tiết mục và đăng tải lên YouTube, Facebook, TikTok. Kênh YouTube Văn Sang hiện có hơn 70 nghìn lượt đăng ký, với hàng trăm video trình diễn và dạy hát. Anh coi đây là lớp học mở, giúp ai cũng có thể học hát mọi lúc, mọi nơi. Dù nổi tiếng, Sang vẫn không ngừng học hỏi các nghệ nhân đi trước. Anh cho biết: “Kho tàng dân ca ví, giặm vô cùng phong phú, có học cả đời cũng không hết”. Sang đã dày công tìm kiếm, phục dựng, cải biên và ghi hình các làn điệu cổ, đồng thời soạn lời mới cho các bài như “Ví đi buôn”, “Thử lòng chung thủy”, “Dạy vợ từ thuở mới đưa vợ về”…, đưa hơi thở cuộc sống đương đại vào dân ca truyền thống.
Truyền dạy trực tiếp và thành lập câu lạc bộ
Song song với số hóa, Sang trực tiếp truyền dạy ví, giặm cho học sinh tại Nghệ An, Hà Tĩnh và nhiều địa phương. Anh chia sẻ: “Dân ca ví, giặm học hiệu quả nhất là truyền khẩu trực tiếp, bởi người học phải cảm nhận âm luyến láy, trầm bổng và ngôn ngữ hình thể”. Từ đầu năm 2025, Sang cùng một số nghệ nhân trẻ thành lập Câu lạc bộ Ví, giặm trẻ Hà Tĩnh, trực thuộc Hội LHTN Việt Nam tỉnh. CLB triển khai khóa học hè miễn phí cho hơn 30 em học sinh, duy trì sinh hoạt chuyên môn 2 lần/tháng, hiện có hơn 30 thành viên. Mục tiêu của CLB là đào tạo kỹ năng biểu diễn, dàn dựng chương trình và liên kết với các trường học, đưa nghệ nhân về trường hướng dẫn trực tiếp, giúp thế hệ trẻ thêm yêu và tự hào với làn điệu quê hương.
