Cảnh báo: 6 loài cá chứa thủy ngân cao nhất, cần hạn chế ăn để bảo vệ sức khỏe

Cá từ lâu đã được xem là nguồn thực phẩm quý giá, giàu protein, axit béo omega-3 và nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể. Tuy nhiên, không phải loại cá nào cũng an toàn để tiêu thụ thường xuyên. Một số loài cá biển lớn, có tuổi thọ cao và đứng ở đỉnh chuỗi thức ăn có xu hướng tích tụ thủy ngân hữu cơ ở mức độ đáng báo động. Chất này có thể gây hại cho hệ thần kinh, cản trở sự phát triển não bộ ở trẻ nhỏ và thậm chí ảnh hưởng xấu đến tim mạch nếu ăn nhiều trong thời gian dài.

Vì sao cá lớn lại chứa nhiều thủy ngân hơn?

Thủy ngân là một kim loại nặng có nguồn gốc từ ô nhiễm môi trường, đặc biệt là từ các hoạt động công nghiệp. Khi xâm nhập vào nước biển, nó được thực vật phù du hấp thụ, sau đó cá nhỏ ăn thực vật phù du và cá lớn hơn lại ăn cá nhỏ. Quá trình này tạo thành một chuỗi thức ăn mà thủy ngân không dễ bị đào thải, thay vào đó tích lũy dần trong mô thịt. Do đó, những loài cá càng to, sống lâu năm và ăn nhiều sinh vật khác thường có hàm lượng thủy ngân cao hơn hẳn so với cá nhỏ.

6 loài cá chứa thủy ngân ở mức cao nhất

Dựa trên các nghiên cứu và phân tích dinh dưỡng, dưới đây là danh sách 6 loài cá có lượng thủy ngân trung bình cao nhất, cần được lưu ý khi lựa chọn thực phẩm cho gia đình.

Cá ngói (Tilefish từ vịnh Mexico) – khoảng 1,1 ppm: Loài cá này sống chủ yếu ở vùng nước sâu ngoài khơi, có kích thước lớn và tuổi thọ dài, tạo điều kiện cho thủy ngân tích tụ lâu hơn. Mức trung bình 1,1 phần triệu (ppm) vượt xa ngưỡng an toàn theo khuyến nghị sức khỏe, đặc biệt nguy hiểm cho phụ nữ mang thai và trẻ em.
Cá kiếm – khoảng 0,995 ppm: Là loài săn mồi đứng cao trong chuỗi thức ăn, cá kiếm tích lũy thủy ngân qua thời gian sống và chế độ ăn uống. Dù thịt cá thơm ngon và giàu chất, người lớn nên hạn chế ăn thường xuyên, còn nhóm đối tượng nhạy cảm nên tránh hoàn toàn.
Cá mập – khoảng 0,97–1,0 ppm: Với tuổi thọ hàng chục năm và kích thước lớn, cá mập dễ dàng tích tụ thủy ngân ở mức cao. Các sản phẩm từ cá mập như vây cá hay món đặc sản cũng cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi đưa vào thực đơn hàng ngày.
Cá thu vua – khoảng 0,73 ppm: Được ưa chuộng vì thịt dày và giàu chất béo, cá thu vua lại có hàm lượng thủy ngân đáng kể. Việc tiêu thụ quá thường xuyên có thể dẫn đến tích tụ thủy ngân trong cơ thể, gây rủi ro cho sức khỏe.
Cá ngừ mắt to – khoảng 0,69 ppm: Trong khi cá ngừ nói chung được yêu thích, các loại tuna lớn như cá ngừ mắt to lại chứa thủy ngân cao hơn nhiều so với cá ngừ nhỏ. Đây là lựa chọn không phù hợp cho bữa ăn hàng ngày, cần kiểm soát tần suất tiêu thụ.
Cá bơn – khoảng 0,4–0,8 ppm: Sống ở tầng đáy biển và có tuổi thọ dài, cá bơn cũng nằm trong nhóm dễ tích tụ thủy ngân. Dù không cao bằng một số loài khác, hàm lượng này vẫn đáng lưu ý, đặc biệt khi ăn thường xuyên.

Ai nên hạn chế hoặc tránh ăn những loại cá này?

Một số nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng với các loài cá chứa thủy ngân cao:

Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: Nên tránh hoàn toàn để bảo vệ sự phát triển của thai nhi và trẻ sơ sinh.
Trẻ em: Do hệ thần kinh và não bộ đang trong giai đoạn phát triển, cần hạn chế tối đa việc tiêu thụ.
Người già và người có bệnh tim mạch, gan thận: Nên giảm tần suất ăn để tránh các tác động tiêu cực đến sức khỏe.

Lựa chọn cá an toàn hơn cho gia đình

Không cần phải kiêng cử tất cả các loại cá biển. Những loài cá nhỏ, sống ngắn ngày và đứng thấp trong chuỗi thức ăn thường chứa rất ít thủy ngân, đồng thời vẫn cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Một số gợi ý an toàn bao gồm:

Cá hồi
Cá mòi
Cá trích
Cá cơm
Cá basa, cá tra

Những loại cá này vừa giàu chất béo tốt và protein, vừa ít rủi ro về thủy ngân, phù hợp để đưa vào thực đơn hàng tuần.

Lời khuyên thực tế từ chuyên gia

Để tối ưu hóa lợi ích sức khỏe từ cá mà vẫn tránh được nguy cơ từ thủy ngân, hãy ghi nhớ những nguyên tắc đơn giản sau:

Cá càng nhỏ thì càng an toàn.
Cá có chu kỳ sống ngắn sẽ ít tích tụ thủy ngân hơn.
Các loài đứng cao trong chuỗi thức ăn nên được hạn chế tiêu thụ.

Việc hiểu rõ về những loài cá chứa thủy ngân cao nhất không chỉ giúp bạn chủ động trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn cho cả gia đình, mà còn đặc biệt quan trọng trong các dịp lễ Tết hay những bữa ăn sum họp dài ngày. Hãy cân nhắc kỹ lưỡng để bảo vệ sức khỏe của những người thân yêu.