Nấu cơm là công việc đơn giản, lặp đi lặp lại hàng ngày với nhiều người. Tuy nhiên, xung quanh việc này tồn tại không ít tranh cãi, chẳng hạn như: có nên vo gạo trước khi nấu hay không?
Lợi ích của việc vo gạo trước khi nấu
Nhiều người cho rằng vo gạo làm mất chất dinh dưỡng, nhưng các chuyên gia độc chất học và dinh dưỡng học lại đưa ra những bằng chứng đáng chú ý. Hành động vo gạo không chỉ đơn thuần là rửa trôi bụi bẩn, mà còn là cuộc chiến chống lại vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh tật, bao gồm cả ung thư, đang ẩn mình trong từng hạt gạo.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp, Trung tâm nhiệt đới Việt Nga, Bộ Quốc Phòng, cho biết các nhà khoa học khuyên vẫn nên vo gạo trước khi nấu. Việc vo gạo có thể loại bỏ các hạt vi nhựa bám trên bề mặt gạo trong quá trình vận chuyển, đóng gói. Vo gạo cũng giúp loại bỏ cát, sỏi, cám, bụi bẩn có trong gạo nếu có.
"Trong gạo có hàm lượng asen vô cơ rất nhỏ, vo gạo sẽ giúp giảm bớt chất này. Ngoài ra, việc vo gạo trước khi nấu cũng giúp hạt gạo khi nấu chín mềm và đỡ bị dính hơn", bác sĩ Hoàng nói.
Nghiên cứu từ Evangeline Mantzioris (Đại học Nam Úc) chỉ ra rằng gạo hiện nay đối mặt với hai "sát thủ" thầm lặng là vi nhựa và asen. Việc vo gạo đúng cách có thể loại bỏ tới 20-40% lượng vi nhựa (từ bao bì đóng gói) và đặc biệt là tẩy sạch đến 90% lượng asen dễ hấp thụ. Asen là một kim loại nặng gây ung thư, tích tụ trong quá trình cây lúa sinh trưởng. Nếu không vo gạo, bạn đang nạp trực tiếp lượng độc chất này vào cơ thể mỗi ngày. Vì vậy, cần phải vo gạo trước khi nấu.
Đồng tình với quan điểm này, nhà độc chất học Tan Dunci (Đài Loan, Trung Quốc) khẳng định vo gạo là cần thiết, nhất là nếu gạo không phải tự trồng, không biết rõ nguồn gốc hay để lâu. Tuy nhiên, việc vo gạo thế nào cho đúng cũng cần bàn luận cẩn thận.
Sai lầm khi vo gạo
Phó giáo sư Leung Ka-sing thuộc Khoa Khoa học Thực phẩm và Dinh dưỡng của Đại học Bách khoa Hồng Kông (Trung Quốc) cảnh báo rất nhiều người vo gạo sai cách mỗi ngày mà không hề hay biết. Nếu bạn hay người thân trong gia đình đang mắc những sai lầm dưới đây khi vo gạo, cần thay đổi càng nhanh càng tốt:
Dùng lòng nồi cơm điện để vo gạo
Sai lầm này cực kỳ phổ biến vì sự tiện lợi. Tuy nhiên, Phó giáo sư Leung Ka-sing cảnh báo khi vo gạo, các hạt gạo sẽ chà xát vào lòng nồi cơm, phá hỏng lớp phủ chống dính bên trong. Từ đó, có thể tạo ra Teflon và các hợp chất khác có hại cho sức khỏe. Cùng với đó, khi kim loại dưới lớp chống dính bị lộ ra ngoài và tiếp xúc với không khí dẫn đến oxy hóa sẽ tạo thành chất axit perfluorooctanoic (PFOA). Chất này có thể tồn tại trong cơ thể con người tới 3 năm, không chỉ ảnh hưởng tới tuyến giáp mà còn dẫn đến mãn kinh sớm ở phụ nữ, tăng lượng cholesterol xấu trong cơ thể, thậm chí ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch. Ủy ban Cố vấn Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ cũng đã phân loại PFOA là chất có thể gây ung thư.
Tan Dunci nói thêm, vo gạo với nồi cơm điện còn dễ dẫn tới vo không kỹ, thay nước chưa đủ nên gạo chưa sạch. Hoặc chưa lau khô kỹ đáy nồi sau khi vo, dẫn tới nguy cơ cháy nổ thiết bị.
Ngâm gạo ở nhiệt độ phòng, ngâm qua đêm
Để cơm dẻo hơn hoặc rút ngắn thời gian nấu, nhiều bà nội trợ thường ngâm gạo sau khi vo sạch. Bác sĩ Tan Dunci nhấn mạnh: Trong môi trường trên 12 độ C, đặc biệt là góc bếp nóng ẩm, gạo ngâm là "địa bàn" lý tưởng cho axit Bonklitic phát triển. Đây là loại độc tố lên men cực nguy hiểm, tấn công trực tiếp vào gan và thận. Kinh khủng hơn, độc tố này không hề bị tiêu diệt bởi nhiệt độ nồi cơm điện. Nếu muốn hạt cơm mềm, chuyên gia khuyên sau khi vo gạo, hãy cho gạo vào bát nước rồi để trong ngăn mát tủ lạnh khoảng 30 phút.
Vo gạo quá kỹ cho đến khi nước trong vắt
Không nên vo gạo qua loa, nhưng cũng đừng vo quá kỹ. Nhiều người kỹ tính thường vo gạo rất nhiều lần cho đến khi nước không còn màu đục mới yên tâm. Đây là sai lầm về dinh dưỡng cực kỳ nghiêm trọng. Theo Tan Dunci, lớp nước đục đó thực chất chứa hàm lượng lớn vitamin nhóm B (B1, B2, B6), khoáng chất và amylose. Việc chà xát quá mạnh tay khi vo gạo sẽ làm rửa trôi hoàn toàn lớp màng dinh dưỡng này, chỉ còn lại lõi tinh bột rỗng. Ăn cơm thiếu vitamin B1 kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Ông khuyên chỉ nên khuấy nhẹ tay, vo đều khoảng 1-2 lần để trôi bụi bẩn và vi nhựa là đủ.
Cho rằng gạo mọt, ngả vàng vo sạch là ăn được
Nhiều người tiếc của, khi thấy gạo có mọt hoặc ngả vàng vẫn cố mang đi vo gạo thật kỹ rồi nấu vì nghĩ làm sạch kỹ cộng thêm nhiệt độ cao sẽ khử khuẩn. Chuyên gia Leung Ka-sing khẳng định đây là hành động không khác gì "tự sát". Gạo ngả vàng là dấu hiệu của sự oxy hóa và nhiễm nấm Aspergillus flavus, sản sinh ra Aflatoxin. Đây là chất gây ung thư gan loại 1 và chỉ bị tiêu diệt ở nhiệt độ 280 độ C trở lên. Vì vậy, dù bạn có vo gạo sạch đến mấy hay nấu sôi bao lâu, "sát thủ" Aflatoxin vẫn chễm chệ trong bát cơm, âm thầm tàn phá tế bào gan của bạn.
Quỳnh Chi (theo EDH, Family Doctor, ABC News)
