Mâm cỗ ông Công ông Táo biến đổi: Từ truyền thống đến xu hướng hiện đại
Theo quan niệm dân gian, ngày 23 tháng Chạp là thời điểm các gia đình Việt tiễn ông Công, ông Táo về trời báo cáo việc trong năm. Mâm lễ truyền thống thường bao gồm những món ăn mang ý nghĩa cầu mong no đủ, may mắn như gà luộc, xôi, chè, hoa quả, trầu cau. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, mâm cúng này đang dần xuất hiện những yếu tố mới, phản ánh sự thay đổi trong nhịp sống đô thị và thói quen ẩm thực của giới trẻ.
Sự pha trộn giữa cổ điển và hiện đại trên mâm cỗ
Thay vì các món ăn được chế biến công phu tại nhà như gà luộc cánh tiên, bánh chưng, chè kho, nhiều gia đình trẻ hiện nay lựa chọn bổ sung các món ăn được ưa chuộng trong đời sống hiện đại. Gà rán, nem chua rán, khoai tây chiên hay thậm chí là lạp xưởng nướng đá đang dần xuất hiện trên mâm cúng, tạo nên sự pha trộn độc đáo giữa truyền thống và xu hướng.
Một bạn trẻ chia sẻ trên mạng xã hội Threads về kinh nghiệm nấu cỗ: “Nguyên tắc làm cỗ của mình là 4 mặn, 2 chay, 1 canh, 1 tinh bột; đủ hấp, luộc, chiên, xào, nấu, trộn và một món ăn chơi. Mình học cách nấu cỗ truyền thống từ nhỏ nhưng dần dần cũng phải biến tấu, miễn sao ngon, sạch sẽ, đủ dinh dưỡng, hết bữa không phải cất tủ lạnh là mừng”.
Nguyên nhân của sự thay đổi
Sự xuất hiện của các món ăn mới trên mâm cúng phần nào bắt nguồn từ nhịp sống thành thị ngày càng bận rộn. Thay vì dành nhiều thời gian chuẩn bị các món ăn cầu kỳ, nhiều gia đình lựa chọn những món ăn tiện lợi, dễ mua, phù hợp với khẩu vị của các thành viên, đặc biệt là trẻ nhỏ. Điều này không chỉ góp phần hạn chế lãng phí thực phẩm mà còn tạo không khí sum họp gần gũi, thoải mái hơn.
Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội cũng thúc đẩy xu hướng “làm mới” mâm cúng. Nhiều hình ảnh, câu chuyện chia sẻ về mâm cỗ sáng tạo nhanh chóng lan tỏa, tạo nên sự tò mò và ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ.
Dung hòa giá trị văn hóa và lối sống hiện đại
Nhiều bạn trẻ cho rằng việc thay đổi món ăn trên mâm cúng không làm mất đi ý nghĩa tâm linh, mà còn thể hiện sự thích nghi với cuộc sống hiện đại. Bạn Mai Thu Hương (sinh năm 2007, Hà Nội) chia sẻ: “Xu hướng đưa các món ăn như gà rán, nem chua rán hay lạp xưởng nướng đá vào mâm cúng không hoàn toàn là tiêu cực bởi vì việc này không ảnh hưởng tới lòng tưởng nhớ và lòng thành kính. Đây có thể xem là một cách giới trẻ tiếp cận nghi lễ thờ cúng theo cách gần gũi hơn với đời sống của mình”.
Chị Nguyễn Thu Hường (28 tuổi, Hà Nội) bày tỏ: “Các cụ vẫn thích gà luộc, mấy đứa trẻ con lại thích ăn đồ chiên. Sau khi cúng xong, cả nhà cùng ăn nên mình chuẩn bị đủ cả để gia đình sum vầy, ai cũng vui vẻ hân hoan hơn”. Theo chị Hường, niềm vui trong những dịp lễ Tết không chỉ nằm ở nghi thức cúng bái mà còn ở việc các thành viên quây quần bên mâm cơm.
Dù có bổ sung những món ăn hiện đại, nhiều gia đình vẫn giữ các lễ vật truyền thống như gà luộc, xôi và hoa quả để bảo đảm sự trang trọng trong nghi thức. Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại là cách để vừa duy trì nét văn hóa lâu đời, vừa thích nghi với nhịp sống bận rộn và thói quen ẩm thực thay đổi của các thành viên.
Kết luận: Văn hóa luôn thích nghi
Sự thay đổi trong mâm cúng ông Công, ông Táo cho thấy văn hóa không đứng yên mà luôn thích nghi với đời sống xã hội. Những món ăn “hot trend” phản ánh lối sống linh hoạt, thực tế của giới trẻ, đồng thời mở ra góc nhìn mới đầy thú vị về cách thế hệ trẻ gìn giữ bản sắc truyền thống. Trong dòng chảy hiện đại, việc dung hòa giữa sáng tạo và bảo tồn có thể chính là cách để các giá trị văn hóa tiếp tục được duy trì và lan tỏa.
