Bánh ú tro là món ăn truyền thống ở Đà Nẵng mỗi dịp Tết Đoan Ngọ. Vào những ngày này, các cơ sở làm bánh tại Hội An lại tất bật đỏ lửa ngày đêm, luôn cháy hàng.
Bánh ú tro - Món không thể thiếu trong mâm cúng Tết Đoan Ngọ
Cùng với xôi, chè đậu xanh, thịt vịt và nước lá thuốc nam, bánh ú tro đã trở thành một phẩm vật không thể thiếu trong mâm cúng Tết Đoan Ngọ (mùng 5/5 âm lịch) tại Hội An, mang đậm nét văn hóa đặc trưng của đô thị cổ.
Những ngày này, không khí tại các cơ sở sản xuất bánh ú tro trở nên nhộn nhịp, bếp lò đỏ lửa liên tục để kịp phục vụ nhu cầu tăng cao của thị trường. Từ ngày 2/5 âm lịch, gia đình bà Phan Thị Phương Sen (khối phố Nam Diêu, phường Hội An Tây) đã tất bật sản xuất, chuẩn bị cho ngày Tết Đoan Ngọ.
Nghề làm bánh ú tro: Lãi ít nhưng vẫn duy trì để giữ gìn văn hóa
Tục cúng bánh ú tro vào dịp Tết Đoan Ngọ không chỉ mang ý nghĩa cầu mong sức khỏe mà còn thể hiện lòng biết ơn tổ tiên, đất trời trong văn hóa miền Trung. Gia đình bà Sen, một trong số ít hộ còn lưu giữ nghề truyền thống này tại Hội An đang miệt mài sản xuất để gìn giữ nét văn hóa đặc sắc này.
Bà Sen, người đã gắn bó với nghề làm bánh ú tro qua ba thế hệ, chia sẻ: "Dù trải qua nhiều khó khăn trong hơn 20 năm làm nghề, tôi vẫn kiên trì giữ lửa bếp, góp phần gìn giữ nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của ngày tết đặc biệt này".
Theo bà Sen, nghề làm bánh ú tro chỉ diễn ra một lần duy nhất trong năm, bắt đầu từ ngày 2/5 âm lịch và kết thúc vào đêm 4/5 âm lịch. Dịp Tết Đoan Ngọ năm nay, cơ sở của bà dự kiến cung cấp khoảng 50.000 chiếc bánh ú tro ra thị trường, phân phối khắp các địa phương tại thành phố Đà Nẵng với giá 19.000 đồng/chục.
Quy trình làm bánh ú tro truyền thống
Bánh ú tro được làm từ gạo nếp quê ngâm với nước tro đã được lọc sạch. Nhiều chủ lò bánh ú tro ở Hội An tiết lộ, tro dùng để làm bánh phải là tro của loại củi chắc như củi dương liễu hoặc tro củi từ Cù Lao Chàm. Lá gói bánh là lá cây đót được đặt mua từ các xã miền núi Đà Nẵng và buộc bằng sợi cói ở vùng đất Cẩm Kim. Sau khi gói xong, bánh được nấu liên tục trong 5-6 giờ để đạt độ dẻo thơm đặc trưng.
“Công việc làm bánh ú tro lời lãi không nhiều, nhưng đây là nghề cha ông truyền dạy nên phải giữ gìn. Đến dịp Tết Đoan Ngọ, không tổ chức nấu bánh lại có cảm giác thiếu thiếu”, bà Sen tâm sự.
Nỗi lo mai một nghề truyền thống
Cơ sở làm bánh ú tro truyền thống của gia đình bà Lê Thị Tý (58 tuổi, khối phố Sơn Phô 1, phường Hội An Đông) đã có hơn 18 năm kinh nghiệm. Dịp Tết Đoan Ngọ năm nay, gia đình bà Tý dự kiến cung ứng 30.000 chiếc ra thị trường.
“Mặc dù gia đình có truyền thống làm bánh ú tro nhưng các con không ai nối nghiệp. Tôi chỉ lo nghề này của gia đình bị mai một, do bây giờ cạnh tranh thị trường cao, lãi thấp nên giới trẻ không mặn mà”, bà Tý trăn trở về tương lai của nghề.
Bên cạnh việc đem lại thu nhập cho các cơ sở sản xuất, nghề làm bánh ú tro còn tạo việc làm thời vụ cho nhiều thợ gói bánh. Tiền công được tính theo sản lượng, với mức 300.000 đồng cho 1.000 bánh được gói. Bà Nguyễn Thị Tranh (63 tuổi), một thợ gói bánh thuê tại phường Hội An Tây cho biết: “Mỗi ngày tôi gói hơn 1.600 bánh, kiếm được gần 500.000 đồng, có thêm thu nhập lúc nhàn rỗi”.
Theo Trung tâm bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, nghề làm bánh ú tro ở đô thị cổ đã có cách đây hơn 100 năm. Đây là một sản phẩm ẩm thực đặc trưng của Hội An, gắn liền với sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương trong Tết Đoan Ngọ. Hiện nghề này có ít nhất 7 hộ làm với khoảng 100 nhân công sản xuất theo mùa vụ, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của Hội An.
