Vào tối 20/11/2022, trước khi Ecuador đánh bại Qatar trong trận khai mạc World Cup, một trong những cái tên được nhắc đến nhiều nhất trên mạng xã hội toàn cầu không phải là Enner Valencia, người ghi cả hai bàn thắng của trận đấu. Đó là Jungkook.
Hình ảnh thành viên BTS trình diễn ca khúc Dreamers tại sân vận động Al Bayt nhanh chóng xuất hiện trên TikTok, YouTube, Instagram và Twitter. Trong những ngày sau đó, bài hát dẫn đầu bảng xếp hạng iTunes tại hơn một trăm thị trường trên thế giới. Màn trình diễn của Jungkook cũng đưa World Cup xuất hiện trong những cuộc trò chuyện vượt ra ngoài cộng đồng người hâm mộ bóng đá.
Bốn năm sau, một hiện tượng tương tự xuất hiện khi Lisa (Blackpink) trở thành một trong những gương mặt nổi bật trong hoạt động âm nhạc gắn với World Cup 2026. Những đoạn video về nữ ca sĩ người Thái Lan được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng số, kéo theo sự quan tâm của cộng đồng người hâm mộ K-pop vốn không phải lúc nào cũng là đối tượng khán giả truyền thống của bóng đá quốc tế.
Sức mạnh của âm nhạc ở World Cup
Khoảng cách giữa Jungkook và Lisa chỉ là bốn năm, nhưng nếu nhìn rộng hơn, hai sự kiện này phản ánh một thay đổi đã diễn ra trong nhiều thập niên. World Cup từ một giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh, đã dần là một trong những sự kiện truyền thông có sức lan tỏa mạnh nhất thế giới.
Theo FIFA, World Cup 2022 tiếp cận khoảng 5 tỷ người thông qua các nền tảng truyền hình, kỹ thuật số và các hình thức truyền thông liên quan. Riêng trận chung kết giữa Argentina và Pháp được FIFA ước tính đạt khoảng 1,5 tỷ lượt tiếp cận trên toàn cầu. Với quy mô đó, rất ít sự kiện văn hóa hoặc thể thao có thể sánh ngang World Cup về khả năng thu hút công chúng.
Danh sách những nghệ sĩ gắn với World Cup trong gần ba thập niên qua tạo nên một chuỗi liên tưởng thú vị: Ricky Martin ở cuối những năm 1990, Shakira tại Nam Phi năm 2010, Jungkook ở Qatar năm 2022 và gần đây là Lisa trong các hoạt động liên quan đến World Cup 2026.
Điều đáng chú ý không nằm ở việc tất cả họ đều nổi tiếng. Điều đáng chú ý là mỗi người xuất hiện vào thời điểm một làn sóng văn hóa cụ thể đang đạt tới sức lan tỏa quốc tế mạnh mẽ.
World Cup 1998 tại Pháp thường được nhắc tới như một cột mốc quan trọng trong mối quan hệ giữa FIFA và ngành công nghiệp âm nhạc đại chúng. The Cup of Life do Ricky Martin trình bày nhanh chóng vượt khỏi phạm vi thể thao để trở thành một hiện tượng văn hóa. Chỉ một năm sau, album tiếng Anh mang tên Ricky Martin bán hơn 15 triệu bản trên toàn cầu, đưa nam ca sĩ người Puerto Rico trở thành ngôi sao quốc tế và góp phần thúc đẩy làn sóng Latin Pop tại thị trường Mỹ.
Mười hai năm sau, Shakira đưa mối liên hệ giữa âm nhạc và World Cup lên một quy mô lớn hơn nhiều. Waka Waka (This Time for Africa) đã trở thành ca khúc gắn liền với World Cup 2010 và là một trong những video âm nhạc có lượt xem cao nhất từng gắn với một sự kiện thể thao.
Hơn một thập niên sau Nam Phi 2010, nhiều người vẫn có thể ngân nga giai điệu của Waka Waka dù không còn nhớ đội hình xuất phát của trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Hà Lan. Đến nay, bài hát vẫn tiếp tục được xem hàng tỷ lần và xuất hiện thường xuyên trong các cuộc thảo luận về những ca khúc thể thao có ảnh hưởng lớn nhất.
Sự chuyển dịch đó diễn ra song song với quá trình World Cup trở thành một thương hiệu truyền thông toàn cầu. Trong chu kỳ thương mại 2019-2022, FIFA ghi nhận doanh thu kỷ lục 7,57 tỷ USD. Phần lớn nguồn thu đến từ bản quyền truyền hình, tài trợ và các hoạt động thương mại quốc tế.
Những con số đó không làm thay đổi vị trí trung tâm của bóng đá. Tuy nhiên, phạm vi chú ý mà World Cup tạo ra ngày nay đã vượt giới hạn của các trận đấu. Chương trình biểu diễn, nội dung hậu trường, chiến dịch mạng xã hội và các sản phẩm giải trí đi kèm ngày càng trở thành một phần quan trọng trong cách công chúng trải nghiệm giải đấu.
Lý do Lisa được chọn
Jungkook xuất hiện tại Qatar trong giai đoạn Hallyu đã trở thành một trong những hiện tượng văn hóa có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Theo số liệu của chính phủ Hàn Quốc, xuất khẩu các ngành công nghiệp giải trí nước này đã tăng mạnh trong thập niên qua, đưa âm nhạc, phim ảnh và nội dung số trở thành một phần quan trọng của chiến lược sức mạnh mềm quốc gia.
Việc Jungkook xuất hiện trong lễ khai mạc không liên quan đến vị thế của bóng đá Hàn Quốc nhưng sự việc này lại diễn ra trong bối cảnh văn hóa đại chúng Hàn Quốc đang hiện diện ngày càng sâu rộng trong đời sống toàn cầu.
Câu chuyện của Lisa cũng diễn ra theo kiểu như vậy. Với hơn 100 triệu người theo dõi trên Instagram, Lisa hiện là một trong những nghệ sĩ châu Á có sức ảnh hưởng lớn nhất trên mạng xã hội. Cộng đồng người hâm mộ của cô trải rộng từ Đông Nam Á đến Bắc Mỹ và châu Âu, phản ánh cách ngành công nghiệp giải trí châu Á đã vượt qua ranh giới khu vực để trở thành một phần của văn hóa đại chúng toàn cầu.
Sự hiện diện của Lisa trong các hoạt động gắn với World Cup 2026 cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng ngày càng lớn của các nghệ sĩ châu Á trong hệ sinh thái giải trí quốc tế mà World Cup đang tìm cách tiếp cận.
Nếu đặt Ricky Martin, Shakira, Jungkook và Lisa cạnh nhau, điểm chung giữa họ không nằm ở quốc tịch hay thể loại âm nhạc. Điểm chung nằm ở việc họ đều đại diện cho những hiện tượng đại chúng có khả năng vượt qua biên giới quốc gia và tiếp cận công chúng toàn cầu.
World Cup vốn có thể chỉ từng được hình dung là nơi những đội tuyển mạnh nhất thế giới gặp nhau. Nhưng sang thế kỷ XXI, sân khấu của giải đấu đôi khi phản ánh một bản đồ khác, chính là bản đồ của ảnh hưởng văn hóa toàn cầu thông qua âm nhạc. Và theo cách đó, Ricky Martin, Shakira, Jungkook hay Lisa đều là những dấu mốc cho thấy sự chú ý của thế giới đang dịch chuyển về đâu.
