Làng Phở Vân Cù: Cái Nôi Của Nghề Phở Truyền Thống Việt Nam
Từ lâu, cái tên Vân Cù đã gắn liền với thương hiệu Phở Vân Cù, trở thành biểu tượng ẩm thực không thể phai mờ trong lòng người dân Việt. Nhắc đến những người tiên phong trong nghề bán phở tại làng Vân Cù, người ta không thể quên các cụ như phó Huyến, phó Tắc, Lý Thử... những người đã bắt đầu gánh phở rong từ những năm 1900, đặt nền móng cho một truyền thống lâu đời.
Hành Trình Phát Triển Qua Các Thế Hệ
Thế hệ thứ hai của làng Vân Cù đã kế thừa và phát triển nghề phở gánh, kết hợp với việc tráng bánh đa và bánh phở. Những cái tên tiêu biểu như cụ Cồ Bá Khâm, Cồ Như Thấn, Cồ Hữu Tặng, Cồ Hữu Vặng, Cồ Như Hỷ... đã ghi dấu ấn trong giai đoạn này. Đặc biệt, vào những năm 1920-1930, làng Vân Cù tự hào với hai nhân vật nổi danh là cụ Cồ Như Thấn và Cồ Hữu Vặng, những người đã mang phở đến Hà Nội và chinh phục thực khách thủ đô.
Sau năm 1954, thế hệ thứ ba của làng Vân Cù tiếp tục duy trì nghề phở tại Hà Nội, với các cụ như Cồ Như Đất, Cồ Như Ương, Cồ Hữu Sứng, Phan Chiêm, Cồ Văn Bình, Vũ Văn Tuynh, Cồ Văn Tiếng, Cồ Khắc Đoàn, Cồ Huy Thiệp, Cồ Văn Tộ, Cồ Hữu Chêm, Cồ Huy Kiên... Những nghệ nhân này không chỉ bán phở mà còn tinh tế trong việc chế biến nước dùng, tạo nên hương vị đặc trưng khó quên.
Sự Bùng Nổ Và Lan Tỏa Toàn Cầu
Từ những năm 1980, đặc biệt sau thời kỳ Đổi mới 1986, nghề phở Vân Cù phát triển mạnh mẽ. Người dân làng đã mang nghề truyền thống này đi khắp trong và ngoài nước, với trung tâm phát triển mạnh nhất tại Thủ đô Hà Nội. Tại đây, họ đã lập nên nhiều lò bánh phở và cửa hàng nổi tiếng như Phở Cồ Cử, phở Bát Đàn, phở Hàng Đồng, phở Ngọc Vượng... Đến nay, cộng đồng làng Vân Cù đã xây dựng được hàng trăm quán phở và hơn 20 cơ sở sản xuất bánh phở, mỗi ngày cung cấp ra thị trường hơn 30 tấn bánh phở, đáp ứng nhu cầu của đông đảo thực khách.
Ngày nay, phở không chỉ là món ăn truyền thống mà đã trở thành biểu tượng ẩm thực được yêu mến trên toàn thế giới. Từ nền tảng phở cổ truyền, các địa phương đã sáng tạo ra nhiều biến thể phù hợp với khẩu vị từng vùng miền. Tuy nhiên, phở Vân Cù, hay còn gọi là phở Cồ hoặc phở bò Nam Định, vẫn giữ vững vị thế là thương hiệu uy tín, được người dân và du khách khắp nơi trân trọng.
Bảo Tồn Và Phát Huy Di Sản Văn Hóa
Anh Cồ Như Đồi, Chủ nhiệm chi hội Phở Vân Cù thuộc thế hệ thứ năm, chia sẻ: Để tôn vinh tổ nghề và quảng bá giá trị phở Việt, hằng năm chúng tôi tổ chức lễ hội Phở tại đền Vân Cù, thu hút những người con xa quê trở về tri ân. Qua nhiều thế hệ, nghề phở của làng vẫn được gìn giữ và truyền dạy như một gia nghiệp quý báu, đồng thời là di sản văn hóa đặc sắc của cộng đồng.
Trong khuôn khổ Festival Phở 2026, một chương trình tham quan và trải nghiệm nghề phở tại làng đình Vân Cù đã được Hiệp hội Văn hóa ẩm thực tỉnh Ninh Bình phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức. Sự kiện này không chỉ góp phần bảo tồn giá trị làng nghề truyền thống mà còn kết nối văn hóa với du lịch, quảng bá hình ảnh quê hương và tinh hoa ẩm thực Việt Nam đến bạn bè quốc tế.
Ông Nguyễn Văn Sinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Nam Đồng, nhấn mạnh: Chương trình giúp du khách khám phá quy trình làm nên một bát phở truyền thống, từ tráng bánh phở, ninh nước dùng, đến chế biến gia vị và thưởng thức. Qua đó, du khách có thể cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần nghề nghiệp của cộng đồng làng nghề.
Hướng Đến Tầm Cao Quốc Tế
Hiện nay, làng nghề phở Vân Cù có khoảng 80 hội viên trong Hiệp hội Văn hóa ẩm thực tỉnh Ninh Bình, sinh sống và làm nghề trên khắp cả nước và nhiều quốc gia ngoài Việt Nam. Đây là nền tảng vững chắc để tiếp tục quảng bá phở Việt ra thế giới, đồng thời xây dựng hồ sơ khẳng định phở là giá trị văn hóa ẩm thực tiêu biểu của Việt Nam, hướng tới mục tiêu được vinh danh ở tầm cỡ quốc tế.
Bà Lê Thị Thiết, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực tỉnh Ninh Bình, khẳng định: Trong nhịp sống hiện đại, phở Vân Cù vẫn giữ nguyên những giá trị truyền thống từ lâu đời. Sợi phở mềm mại, thanh tao, kết tinh từ hạt gạo quê hương, không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của bản sắc và sự tiếp nối bền vững.
