Cà phê là một trong những thức uống phổ biến nhất thế giới, nhưng ít ai biết rằng để tăng giá trị kinh tế, nhiều nông dân đã áp dụng phương pháp trồng xen canh trong các đồn điền cà phê. Ngô và một số cây lương thực ngắn ngày thường được chọn để "làm bạn" với cà phê, mang lại lợi ích kép cho người trồng.
Kỹ thuật trồng xen canh cà phê
Việc trồng xen canh đòi hỏi sự cẩn thận và hiểu biết sâu sắc về nhu cầu của từng loại cây. Theo các chuyên gia, cần thực hiện đủ mọi biện pháp phòng ngừa để tránh làm cây bị chết, vì những cây được bù vào hiếm khi phát triển tốt như cây non trồng trên đất chưa canh tác. Để giảm thiểu rủi ro, người trồng nên chăm bón cây cẩn thận, diệt sạch cỏ dại, đảm bảo đất thoát nước hiệu quả, bón phân và tỉa cành chu đáo.
Khi có cây chết để lại chỗ trống, cần bù vào bằng cách nới rộng lỗ ban đầu thêm 2,5 - 5 cm, đặc biệt là độ sâu. Nên thực hiện việc này trong tiết trời khô ráo, để lỗ trống một thời gian và chỉ lấp lại khi đến lúc trồng cây mới. Trong hầu hết các trường hợp, lý tưởng nhất là dùng đất được đào lên từ đó để lấp vào. Nếu chỗ khuyết nằm giữa những cây đã trồng, cần đào một lỗ lớn để rễ cũ không cản trở cây mới, đồng thời đào một rãnh rộng 15-20 cm, sâu 30 cm chạy vòng quanh để tách biệt cây mới.
Lựa chọn cây giống phù hợp
Một số người cho rằng nên dùng gốc cây thay vì cây giống để bù vào chỗ trống vì chúng cứng cáp hơn. Khi gốc cây mọc ra ba đến bốn chồi, chồi tốt nhất sẽ được chọn khi đạt chiều cao 15-25 cm, các chồi còn lại được ngắt bỏ. Ngược lại, cây giống phát triển tốt với ba hoặc bốn cặp cành, cao 30-40 cm, được bọc đất quanh rễ và đem từ vườn ươm tới trồng, là lựa chọn thích hợp khi thời tiết ẩm ướt kéo dài. Dù chọn cách nào, thời điểm trồng bổ khuyết tốt nhất là đầu mùa mưa để tận dụng lợi thế. Cần đánh dấu chúng bằng cọc cao và để chúng ra trái xong một vụ trước khi cắt ngọn hay tỉa cành.
Lợi ích và thách thức của trồng xen canh
Đã có nhiều ý kiến ủng hộ hoặc phản đối việc trồng các loại cây khác trên đồn điền cà phê. Ở Java và các nước phương Đông, trồng xen canh giữa các luống là phổ biến. Ở Ceylon (Sri Lanka), phương pháp này từng được ưa chuộng nhưng nay đã lỗi thời vì được cho là làm cạn kiệt dưỡng chất trong đất và cho sản lượng quá nhiều. Trong khi đó, ở Mexico, Tây Ấn, Trung và Nam Mỹ, việc trồng chuối, củ từ, ca cao được tiến hành với cường độ cao, khiến cà phê chỉ còn tầm quan trọng thứ yếu.
Tuy nhiên, chẳng có lý do gì để phản đối việc trồng nhiều loại cây cùng lúc, miễn là mỗi loại có đủ không gian và phân bón. Các loài cây thường không đối địch với nhau như nhiều người nghĩ, và sự thất bại của loài này có thể được bù đắp bởi sự thành công của loài kia. Gạo và thuốc lá trồng xen canh sinh lời khá nhưng không có bóng mát cho cà phê non. Ca cao, củ từ và chuối kém phù hợp hơn, còn cây bông đã thất bại hoàn toàn. Ngô lại được đề cử từ kinh nghiệm ở Brazil và các nước khác.
Kỹ thuật trồng ngô xen canh
Khi trồng ngô, nên trồng thưa thành ba hàng nằm giữa các luống cà phê, cách hàng cà phê khoảng 45 cm. Nếu trồng trong luống cà phê, thì cách nhau hai cây cà phê. Sau khi trồng cà phê, cần trồng ngô ngay. Loài cây này phát triển nhanh và nên được trồng giãn ra cách nhau 45 cm trên một hàng. Chúng sẽ mau chóng mọc đủ cao để che mát cho cà phê, giúp cà phê phát triển nhanh hơn nhờ đất được cày xới và chăm bón nhiều hơn. Vào mùa thu, cần chọn loại phân bón phù hợp cho cả cà phê và ngô, bón vào đất rồi cày xới hoặc cuốc đất thật sâu. Có thể tiếp tục trồng ngô vào mùa xuân năm sau nhưng giảm khoảng cách xuống còn hai hàng hoặc một cây cà phê, lặp lại các bước bón phân và cày xới. Tuy nhiên, cần dựa vào kích thước cây cà phê để quyết định chọn cày hay cuốc; nếu cây quá cao, cách thứ hai sẽ tốt hơn.
Như vậy, trồng xen canh cà phê với ngô và các cây lương thực ngắn ngày không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn cải thiện chất lượng đất, giúp cà phê phát triển khỏe mạnh hơn. Đây là phương pháp được nhiều nông dân áp dụng thành công trên thế giới.
