Theo kết quả cuộc thăm dò quy mô lớn do tờ The Guardian thực hiện với sự tham gia của đông đảo nhà văn, học giả và nhà phê bình uy tín, tác phẩm Middlemarch của nữ văn sĩ George Eliot (bút danh của Mary Ann Evans) đã xuất sắc dẫn đầu danh sách những tiểu thuyết vĩ đại nhất trong lịch sử văn học Anh.
Sự công nhận từ giới văn chương
Ngay từ khi mới ra đời, Middlemarch đã nhận được những lời ca ngợi từ các cây bút lừng danh. Nữ nhà văn Virginia Woolf từng khẳng định tác phẩm này là 'một trong số ít tiểu thuyết tiếng Anh được viết cho người trưởng thành'. Trong khi đó, nhà văn Henry James cũng không tiếc lời khen ngợi các phân cảnh trong tác phẩm là thông minh nhất của nền văn học xứ sương mù. Hơn một thế kỷ sau, tiểu thuyết gia đương đại Martin Amis vẫn phải nghiêng mình thán phục và gọi đây là 'một tiểu thuyết không có điểm yếu'.
Sức ảnh hưởng vượt thời gian của Middlemarch
Khi Middlemarch được xuất bản theo từng kỳ trong hai năm 1871 và 1872, George Eliot đã là một tên tuổi có vị thế trên văn đàn. Tuy nhiên, thay vì đi theo lối mòn của 'cốt truyện hôn nhân' lãng mạn vốn được định hình bởi Jane Austen, tác phẩm của Eliot lại mở đầu bằng một cuộc hôn nhân vô cùng bất hạnh. Nhân vật trung tâm là Dorothea Brooke, một thiếu nữ 19 tuổi mang trong mình 'khát vọng mãnh liệt'. Giữa một xã hội nước Anh bảo thủ và ngột ngạt, nơi phụ nữ có ít cơ hội khẳng định bản thân, cô đã sai lầm khi gắn bó lý tưởng của mình với Casaubon, một học giả khô khan, ích kỷ. Song song đó là bi kịch hôn nhân của vị bác sĩ trẻ đầy hoài bão Tertius Lydgate bên người vợ Rosamond Vincy phù phiếm, nông cạn.
Bằng cách đặt một người phụ nữ thông minh, cao thượng vào trung tâm tác phẩm, Eliot đã định hình lại dòng chảy của văn học Anh. Giới phê bình nhận định, nếu Elizabeth Bennet hay Jane Eyre là những người mở đường, thì chính Dorothea của Middlemarch mới là bệ đỡ để các nhân vật nữ xuất chúng sau này như bà Dalloway của Virginia Woolf ra đời, tạo nên một sợi dây kết nối thẳng đến chiều sâu nội tâm phụ nữ trong các tiểu thuyết của Sally Rooney ngày nay.
Khát vọng thay đổi và sự thức tỉnh đạo đức
Lấy bối cảnh nước Anh những năm 1830, thời điểm ngay trước Đạo luật Cải cách năm 1832 và sự bùng nổ của ngành đường sắt, Middlemarch phản ánh một xã hội đứng trước ngưỡng cửa chuyển giao thời đại, khi trật tự cũ dần sụp đổ. Tuy nhiên, sự cải cách trong tiểu thuyết của Eliot không chỉ dừng lại ở lăng kính chính trị. Các nhân vật của bà khao khát thay đổi thế giới, nhưng cuối cùng, chính hiện thực tàn nhẫn đã thay đổi họ.
Xuyên suốt tác phẩm, Eliot đóng vai trò như một người dẫn chuyện khôn ngoan và duyên dáng, liên tục phá vỡ bức tường ngăn cách với độc giả để nhắc nhở chúng ta nhìn nhận cuộc sống một cách thấu đáo hơn. Đối với bà, lòng trắc ẩn không phải là một khẩu hiệu sáo rỗng mà gần như là một đức tin tôn giáo. Sự thiêng liêng cao đẹp nhất của con người được tìm thấy thông qua sự cảm thông chân thành.
Sự nghiêm túc về mặt đạo đức này đôi khi khiến Eliot bị thế hệ sau hiểu nhầm là giáo điều hay nhàm chán. Tác phẩm của bà không dễ dàng chuyển thể thành phim ảnh, không ăn sâu vào trí tưởng tượng đại chúng như Jane Austen hay Dickens, và cũng không truyền cảm hứng cho âm nhạc đương đại như chị em nhà Brontë.
Tuy nhiên, sức hút kỳ diệu của Middlemarch nằm ở trải nghiệm đắm chìm vào một thế giới văn chương hiện thực đồ sộ. Sống giữa những cư dân lắm chuyện nhưng không hoàn hảo của thị trấn Middlemarch, người đọc tìm thấy sự đồng điệu kỳ lạ với bối cảnh hiện tại: một thế giới của những biến động xã hội và sự bất ổn. Từ đó, độc giả nhận ra bài học sâu sắc về ý nghĩa của việc trở nên tốt đẹp hơn, tôn vinh chủ nghĩa anh hùng thầm lặng của những cuộc đời bình dị, những người mà như Eliot đã viết ở câu kết đầy u sầu: 'Đang nằm yên nghỉ trong những ngôi mộ không ai viếng thăm'.
George Eliot (1819 - 1880) là một trong những nhà văn vĩ đại nhất của nền văn học Anh thời kỳ Victoria. Bà có tư duy uyên bác và có sức ảnh hưởng sâu rộng đến các thế hệ cầm bút sau này. Suốt chiều dài sự nghiệp, bà đã để lại cho hậu thế một di sản văn chương đồ sộ gồm nhiều bài thơ, truyện ngắn xuất sắc và đặc biệt là bảy cuốn tiểu thuyết dài kinh điển.
