Cảnh báo từ chuyên gia: Thực phẩm Tết dễ nhiễm nấm mốc trong thời tiết nồm ẩm
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên gia nội khoa thuộc Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, đã chia sẻ những lo ngại về vấn đề bảo quản thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán tại miền Bắc. Theo ông, kiểu thời tiết đặc trưng với mưa phùn, gió ẩm và hiện tượng tường đổ "mồ hôi" - thường được gọi là "trời nồm" - không chỉ gây khó chịu mà còn là môi trường thuận lợi cho sự phát triển mạnh mẽ của vi sinh vật, đặc biệt là nấm mốc.
Bánh chưng và các món Tết truyền thống: "Ổ chứa" tiềm ẩn nguy cơ
Bánh chưng, món ăn biểu tượng của Tết cổ truyền, có thể trở thành "ổ chứa" lý tưởng cho nấm mốc nếu không được bảo quản đúng cách. Thành phần gạo nếp và đậu xanh có khả năng hút nước mạnh, kết hợp với nhân thịt nhiều mỡ, tạo ra độ ẩm cao sau khi nấu. Khi bánh được để ở nơi kín gió, điều kiện ấm và ẩm này thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc, bao gồm cả những loài có khả năng sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: "Aflatoxin là nhóm độc tố có xu hướng khá bền với nhiệt; các cách đun nấu hay hấp lại thông thường khó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, dù một phần độc tố có thể bị phân hủy khi xử lý ở nhiệt độ rất cao và đủ lâu. Chỉ một miếng bánh chưng mốc 'tưởng chừng không sao' cũng làm tăng thêm gánh nặng xử lý độc tố cho gan, nhất là nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong năm."
Các món ăn khác và nguy cơ từ tủ lạnh
Ngoài bánh chưng, các món ăn truyền thống khác như giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết và trái cây khô cũng dễ trở thành "mảnh đất" ưa thích của nấm men và mốc nếu để trong môi trường ẩm, kín và lâu ngày. Ví dụ, giò chả được gói bằng lá chuối chưa vệ sinh kỹ và bảo quản trong túi nilon kín có thể nhiễm khuẩn lên men, tạo mùi chua nhẹ - dấu hiệu cho thấy thực phẩm đã hỏng và không nên sử dụng.
Mứt, đặc biệt là loại tự làm hoặc có nguồn gốc không rõ ràng, rất dễ bị kết dính, chảy nước và nổi mốc đen hoặc trắng, nhất là khi được lấy ra từ tủ lạnh trong những ngày nồm ẩm. Bác sĩ Hoàng cũng chỉ ra một nguyên nhân ít được chú ý: sự ngưng tụ hơi nước trong tủ lạnh. Khi tủ được mở thường xuyên, khí lạnh gặp hơi ẩm từ bên ngoài tạo thành lớp sương li ti trên bề mặt thực phẩm, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm mốc phát triển nếu không được lau khô và bảo quản trong hộp kín.
Nguy cơ từ vi khuẩn và vệ sinh đồ dùng
Thức ăn nhiều tinh bột như cơm, miến và bánh chưng khi để ở nhiệt độ phòng lâu và được hâm nóng nhiều lần có thể tạo môi trường cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển và sinh độc tố. Mặc dù vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi nấu sôi, nhưng độc tố đã sinh ra không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc hâm lại.
Bác sĩ Hoàng cũng lưu ý đến việc vệ sinh đồ dùng nhà bếp trong thời tiết nồm. Thớt gỗ, đũa và vá muôi rất dễ bị mốc nếu để ẩm và chồng đống. Chỉ sau một đêm, nấm đen có thể xuất hiện trên mặt thớt, gây nhiễm chéo vào đồ ăn. Ông khuyến cáo nên phơi khô hoàn toàn các vật dụng này sau khi rửa, có thể sấy qua hoặc tráng nước sôi rồi để ở nơi thoáng khí.
Khuyến cáo bảo quản và xử lý rối loạn tiêu hóa
Để hạn chế rủi ro trong bảo quản thực phẩm ngày Tết, bác sĩ Hoàng đưa ra một số lời khuyên thiết thực:
- Giữ tủ lạnh có khoảng trống để khí lạnh lưu thông, tránh nhồi nhét quá đầy.
- Chỉ nên bảo quản thực phẩm đã chế biến trong ngăn mát từ 1 đến 2 ngày, không để quá lâu.
- Lau khô các khay và kệ tủ lạnh hàng ngày để loại bỏ sương đọng.
- Nếu thực phẩm có mùi chua, nhớt hoặc đổi màu, cần bỏ đi ngay lập tức.
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: "Đừng tiếc vài miếng đồ ăn, vì sức khỏe luôn đáng giá hơn."
Về các vấn đề rối loạn tiêu hóa dịp Tết, ông cho biết phần lớn chỉ là "cảnh báo tạm thời." Nếu gặp các triệu chứng nhẹ như đầy bụng, ợ hơi hoặc đi ngoài 1-2 lần mà không sốt hay mất nước, có thể tự điều chỉnh bằng cách:
- Ăn các món mềm như cháo loãng, cơm nát, chuối chín hoặc táo hấp.
- Uống nước ấm, nghỉ ngơi và tránh cà phê, nước ngọt, rượu bia.
- Sử dụng trà gừng hoặc trà hoa cúc để dịu dạ dày và giảm cảm giác nặng bụng.
- Massage bụng nhẹ nhàng theo vòng tròn, hướng kim đồng hồ, đặc biệt sau bữa tối.
- Duy trì lịch sinh hoạt đều đặn để "thiết lập lại nhịp ruột."
Tuy nhiên, bác sĩ Hoàng cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau quặn dữ dội, bụng cứng, nôn ra máu, đi phân đen, mệt lả, khát nước hoặc tiểu ít. Đặc biệt, nếu cơn đau chuyển từ quanh rốn sang hố chậu phải kèm theo sốt nhẹ và buồn nôn, có thể là dấu hiệu của viêm ruột thừa cần được xử lý kịp thời.
