Dọc theo bờ biển miền Trung, trên những ghềnh đá cheo leo, có một loại đặc sản bám chi chít, được người dân địa phương ví như "nhân sâm" hay "thuốc bổ" nhờ giá trị dinh dưỡng cao và hương vị thơm ngon khó cưỡng. Đó là hàu sữa – loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ sống bám vào đá, thường được gọi với cái tên dân dã là "hàu đá" hay "hàu núi".
Đặc sản quý hiếm từ thiên nhiên
Hàu sữa thường xuất hiện nhiều ở các tỉnh như Quảng Bình, Quảng Trị, Đà Nẵng, Phú Yên, Khánh Hòa... Chúng bám chặt vào vách đá, ghềnh đá ven biển, chịu được sóng gió mạnh. Người dân phải lặn xuống biển, dùng dao hoặc búa để tách từng con hàu ra khỏi đá. Mỗi con hàu sữa có kích thước nhỏ hơn hàu nuôi, nhưng thịt chắc, ngọt và thơm hơn.
Theo các ngư dân làng chài, hàu sữa chỉ có thể khai thác vào những tháng có thủy triều thấp, khi đá lộ ra. Mỗi chuyến đi, một người có thể thu được từ 2-5 kg hàu tươi. Giá bán trên thị trường dao động từ 150.000 đến 300.000 đồng/kg, tùy thời điểm và độ hiếm.
Giá trị dinh dưỡng vượt trội
Hàu sữa không chỉ là món ăn ngon mà còn được xem như một vị thuốc bổ. Theo y học cổ truyền, hàu có tính hàn, vị mặn, tác dụng an thần, dưỡng âm, bổ thận, ích khí. Thịt hàu giàu kẽm, canxi, sắt, vitamin B12 và các axit amin thiết yếu. Một nghiên cứu cho thấy, trong 100g thịt hàu sữa chứa tới 45-60mg kẽm, gấp nhiều lần so với các loại thực phẩm khác. Kẽm giúp tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện chức năng sinh lý và hỗ trợ phát triển trí não.
Chị Nguyễn Thị Hoa, một người dân ở thành phố Đà Nẵng, chia sẻ: "Gia đình tôi thường mua hàu sữa về nấu cháo hoặc hấp sả. Ăn vào thấy người khỏe hơn, da dẻ hồng hào. Nhiều người còn bảo đây là 'nhân sâm của biển'."
Cách chế biến hàu sữa
Hàu sữa có thể chế biến thành nhiều món ngon: hàu sữa hấp sả ớt, hàu sữa nướng mỡ hành, cháo hàu sữa, gỏi hàu sữa trộn bưởi, hay hàu sữa chiên trứng. Mỗi món đều giữ được vị ngọt tự nhiên và độ giòn sần sật của thịt hàu.
Để làm món hàu sữa hấp sả, người ta rửa sạch hàu, cho vào nồi cùng sả đập dập, ớt và một chút muối. Hấp khoảng 5-7 phút cho đến khi hàu mở miệng. Món này chấm với muối tiêu chanh hoặc nước mắm gừng, ăn nóng rất đưa cơm.
Bảo tồn nguồn lợi tự nhiên
Hiện nay, do khai thác quá mức, nguồn hàu sữa tự nhiên đang dần cạn kiệt. Nhiều địa phương đã đưa ra các biện pháp bảo vệ như cấm khai thác trong mùa sinh sản, quy định kích thước tối thiểu được phép thu hoạch. Một số hộ dân đã thử nghiệm nuôi hàu sữa bám đá nhân tạo, bước đầu cho kết quả khả quan.
Ông Trần Văn Lâm, một ngư dân ở huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam, cho biết: "Chúng tôi tự nguyện không khai thác hàu nhỏ, chỉ lấy những con to để giống. Nhờ vậy, hàu vẫn còn nhiều. Hy vọng giữ được nguồn lợi này cho con cháu."
Hàu sữa không chỉ là đặc sản quý mà còn là niềm tự hào của người dân vùng biển. Với hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng vượt trội, loại thực phẩm này xứng đáng được gọi là "nhân sâm của biển" – món quà vô giá từ thiên nhiên ban tặng.
