Giữa tháng 5 vừa qua, CNA Creative Arts – đơn vị tiên phong hướng đến mô hình phát triển toàn diện lĩnh vực nhạc kịch và múa – đã ra mắt tại Hà Nội. Đơn vị này vừa huấn luyện thanh nhạc, diễn xuất, vũ đạo để ươm mầm tài năng diễn viên nhạc kịch, vừa tổ chức tọa đàm, giao lưu nghệ sĩ và đưa nhạc kịch đến trường học.
Thực trạng nhạc kịch Việt: nhiều vở diễn mới nhưng chưa tạo dòng chảy mạnh
Khoảng 10 năm trở lại đây, nhạc kịch Việt Nam ghi nhận nhiều vở diễn mới như: “Tiên Nga”, “Dế Mèn phiêu lưu ký”, “Tấm Cám”, “Thủy Tinh – Đứa con thứ 101”, “Người cầm lái”, “Không gia đình”, “Bỉ vỏ”, “Khát vọng đỏ”… Trong số đó, không ít tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc. “Giấc mơ Chí Phèo” từng giành giải Xuất sắc tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc 2024 và chiến thắng ở hạng mục “Tinh hoa sân khấu” tại giải “Tinh hoa Việt” 2025. “Lửa từ Đất” được trao giải “Tác phẩm – Vì tình yêu Hà Nội” tại lễ trao giải “Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội” 2025.
Tuy nhiên, những khởi sắc của nhạc kịch Việt mang tính cục bộ, chủ yếu đến từ nỗ lực đơn lẻ, chưa tạo thành dòng chảy mạnh. Số lượng vở diễn tăng lên nhưng những “điểm sáng” thành công còn hạn chế; các điểm sân khấu biểu diễn nhạc kịch thường xuyên thưa vắng; thị trường dành cho nhạc kịch chưa hình thành rõ nét.
Khoảng trống đào tạo và nguồn nhân lực
Nghệ sĩ Ưu tú Cao Ngọc Ánh, nhà sáng lập CNA Creative Arts, nhận định: “Việt Nam có lợi thế được tiếp cận những thành tựu nhạc kịch mà các nước đi trước đã đúc kết. Song, điều mà chúng ta nên học hỏi là quy trình sản xuất, phương pháp đào tạo, cách vận hành chuyên nghiệp, còn ‘phần hồn’ vẫn phải là văn hóa Việt Nam.”
Theo bà Ngọc Ánh, một trong những khoảng trống lớn nhất của nhạc kịch Việt hiện nay là công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Việt Nam chưa có một bộ giáo trình chuẩn về đào tạo nhạc kịch. Không chỉ khan hiếm diễn viên có khả năng làm chủ các kỹ năng ca hát, diễn xuất, vũ đạo, nhạc kịch Việt còn thiếu hụt biên kịch, đạo diễn. Trong nhiều tác phẩm, bà và cộng sự vẫn phải trực tiếp chuyển thể kịch bản sân khấu thành kịch bản nhạc kịch, đồng thời cùng nhạc sĩ xây dựng cấu trúc âm nhạc phù hợp.
Bên cạnh đó còn là thách thức từ thị trường, khi phần lớn khán giả Việt Nam chưa có sự thấu hiểu và thói quen thưởng thức nhạc kịch. Chính trong bối cảnh đó, sự ra đời của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, huy động nguồn lực xã hội và khuyến khích đổi mới sáng tạo, đã tiếp thêm động lực để bà thành lập CNA Creative Arts, như một nỗ lực góp phần lấp đầy những mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái nhạc kịch Việt Nam.
Giải pháp từ người trong cuộc: kể chuyện Việt bằng ngôn ngữ đương đại
Đảm nhiệm vai trò Tổng đạo diễn kiêm Giám đốc Âm nhạc vở nhạc kịch “Giấc mơ Chí Phèo”, nhạc sĩ Dương Cầm cho rằng, để có được một tác phẩm nhạc kịch “made in Vietnam” thành công, điều quan trọng là cần biết cách kể lại chất liệu văn hóa Việt bằng ngôn ngữ đương đại. “Chìa khóa” tiếp theo là âm nhạc cần trở thành ngôn ngữ của nhạc kịch. Muốn thu hút đông khán giả trẻ, giai điệu âm nhạc phải dễ chạm, dễ nghe, dễ hát theo và có khả năng chia sẻ trên mạng xã hội, nhưng vẫn bảo đảm bản sắc Việt. Bên cạnh đó, sân khấu và kỹ thuật dàn dựng phải đạt chuẩn quốc tế; diễn viên phải vừa hát được vừa diễn được chứ không phải là ca sĩ hát minh họa.
Theo nhạc sĩ Dương Cầm, muốn nhạc kịch Việt Nam phát triển bền vững, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ: Xây dựng chương trình đào tạo diễn viên nhạc kịch bài bản, tăng cường hợp tác quốc tế về đào tạo, có cơ chế đặt hàng và tài trợ dài hạn cho các tác phẩm chất lượng cao, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho văn hóa thông qua các ưu đãi về thuế, phát triển hệ thống sân khấu chuyên dụng. Nhà nước và các quỹ văn hóa có thể xây dựng chương trình khuyến khích chuyển thể tác phẩm văn học Việt Nam thành nhạc kịch để vừa bảo tồn di sản vừa tạo nên những vở diễn mang bản sắc riêng.
