Chiếc bàn gỗ mít đường kính 80 cm, cao gần 1 m trong ngôi nhà cổ hơn 150 năm tuổi tại làng cổ Lộc Yên (xã Thạnh Bình, TP.Đà Nẵng) có thể tự xoay khi đặt tay nhẹ, nhưng nguyên lý hoạt động vẫn là điều bí ẩn chưa có lời giải thuyết phục.
Ngôi nhà cổ giữa miền quê Đà Nẵng
Làng cổ Lộc Yên hình thành từ khoảng thế kỷ 15 - 16, vẫn gần như nguyên vẹn với những con ngõ lát đá, hàng chè tàu xanh mướt và các ngôi nhà gỗ cổ, được xem là một trong những làng cổ đẹp nhất miền Trung. Trong 8 ngôi nhà cổ bằng gỗ mít còn được gìn giữ đến nay, ngôi nhà của ông Nguyễn Đình Mẫn (72 tuổi) là điểm dừng chân quen thuộc của nhiều du khách.
Ngôi nhà được dựng theo kiểu 3 gian, 2 chái truyền thống, bao quanh là khu vườn rộng với đủ loại cây ăn trái, tạo nên không gian thanh bình, mát mẻ quanh năm. Bước qua cánh cổng nhỏ, điều đầu tiên gây ấn tượng là vẻ trầm mặc của ngôi nhà gỗ mít đã ngả màu thời gian, nơi từng cây cột, vì kèo đều được chạm khắc tinh xảo, phản ánh bàn tay tài hoa của những người thợ xưa.
Chính giữa ngôi nhà là gian thờ tổ tiên được bài trí trang nghiêm với hoành phi, câu đối, đèn lồng cùng nhiều vật dụng cổ. Phía trước là bộ bàn ghế tiếp khách cũng được chế tác hoàn toàn từ gỗ mít, hài hòa với tổng thể kiến trúc truyền thống.
Những cây cột gỗ mít lớn vẫn vững chãi sau hơn 150 năm. Trên thân cột là các họa tiết đầu hươu, hoa lá, linh vật cùng những câu đối được khảm vỏ trai công phu, góp phần tôn lên vẻ đẹp cổ kính và giá trị nghệ thuật của ngôi nhà.
Bàn tay tài hoa của nghệ nhân làng mộc Văn Hà
Bà Nguyễn Thị Tuyền (80 tuổi), người được gia đình giao trông coi ngôi nhà cổ, cho biết toàn bộ hoa văn chạm khắc đều do những nghệ nhân tài hoa của làng mộc Văn Hà (nay thuộc xã Tây Hồ, TP.Đà Nẵng) thực hiện. Đây là vùng đất nổi tiếng với nghề mộc truyền thống có lịch sử hàng trăm năm.
Trải qua bao biến động của thời gian, ngôi nhà vẫn gần như giữ nguyên kết cấu ban đầu. Không ít người từng ngỏ ý mua lại với giá hàng tỉ đồng nhưng đều bị gia đình từ chối. Bà Tuyền chia sẻ: "Đây là tài sản ông cha để lại, là ký ức của cả dòng họ. Dù ai trả giá cao đến đâu, gia đình cũng không bán".
Chiếc bàn "ma lực" khiến ai cũng muốn thử một lần
Nếu kiến trúc cổ kính là điều níu chân du khách thì chiếc bàn gỗ đặc biệt đặt trong ngôi nhà lại là chi tiết khơi gợi sự tò mò của hầu hết người ghé thăm. Chiếc bàn có mặt tròn bằng gỗ mít, đường kính khoảng 80 cm, cao gần 1 m. Điểm đặc biệt nằm ở kết cấu giữa phần chân và mặt bàn: hai bộ phận được liên kết bằng một cơ chế đặc biệt, cho phép mặt bàn có thể xoay quanh trục.
Theo bà Nguyễn Thị Tuyền, để chiếc bàn chuyển động, những người tham gia chỉ cần đứng thành vòng tròn, đặt nhẹ hai bàn tay lên mặt bàn, giữ tâm thế thư giãn và cùng thống nhất trong suy nghĩ rằng chiếc bàn sẽ quay theo một hướng nhất định. Chỉ sau vài giây, mặt bàn bắt đầu chuyển động rất chậm rồi xoay đều theo hướng đã định. Những người đặt tay lên mặt bàn cũng phải dịch chuyển theo vòng quay nếu muốn giữ nguyên vị trí. Khi có người cất tiếng nói "dừng lại", tốc độ quay giảm dần trước khi chiếc bàn từ từ đứng yên. Hiện tượng này khiến không ít du khách lần đầu trải nghiệm tỏ ra bất ngờ.
Bà Nguyễn Thị Tuyền cho biết gia đình không cho rằng đây là hiện tượng mang màu sắc thần bí. Bà nói: "Tôi nghĩ chiếc bàn hoạt động theo một nguyên lý cơ học hoặc một cơ chế nào đó mà người thợ chế tác ngày xưa đã tính toán rất kỹ. Đến giờ chúng tôi cũng chưa biết chính xác vì sao nó vận hành như vậy".
Chính bà Tuyền cũng không tin vào những câu chuyện gắn chiếc bàn với yếu tố tâm linh. Bà chia sẻ: "Chẳng có 'ma lực' gì cả. Chỉ cần mọi người đặt nhẹ tay lên mặt bàn, giữ tâm lý thoải mái và tập trung một chút là bàn sẽ chuyển động. Theo tôi, đây là sự khéo léo của người thợ xưa, còn nguyên lý cụ thể thì đến nay vẫn chưa ai giải thích rõ".
Hầu như đoàn khách nào ghé thăm ngôi nhà cũng muốn tận mắt trải nghiệm chiếc bàn "biết xoay". Để minh chứng, bà Tuyền thường mời mọi người đứng thành vòng tròn quanh bàn, nhẹ nhàng đặt hai tay lên mặt gỗ và giữ yên trong vài giây. Sau đó, mặt bàn bắt đầu chuyển động chậm rãi, tạo nên sự thích thú và tò mò cho nhiều người.
Anh Nguyễn Hoài Nam (42 tuổi, ở phường Hải Châu, TP.Đà Nẵng) cho biết, với anh và gia đình, đây là trải nghiệm đáng nhớ nhất trong chuyến tham quan làng cổ Lộc Yên. Anh Nam chia sẻ: "Chúng tôi không dùng sức đẩy hay tác động gì cả, chỉ đặt nhẹ tay lên mặt bàn thì bàn bắt đầu xoay. Tôi tin chiếc bàn vận hành theo một nguyên lý nào đó mà những người thợ xưa đã khéo léo tạo ra. Chính điều chưa được lý giải rõ ấy lại khiến trải nghiệm trở nên rất hấp dẫn".
Bí ẩn chưa có lời giải thu hút du khách
Ông Trần Ngọc Tài, Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình, cho biết chiếc bàn gỗ trong ngôi nhà của ông Nguyễn Đình Mẫn từ nhiều năm nay đã trở thành một trong những nét độc đáo của làng cổ Lộc Yên, thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm. Ông Tài nói: "Hầu như đoàn khách nào đến Lộc Yên cũng muốn tận tay thử chiếc bàn xoay. Đến nay, địa phương vẫn chưa thể lý giải chính xác nguyên lý hoạt động của chiếc bàn, nhưng đây là một nét đặc sắc góp phần tạo sức hút cho làng cổ".
Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình cho biết, bên cạnh chiếc bàn gỗ đặc biệt, giá trị bền vững của Lộc Yên còn nằm ở hệ thống nhà cổ, những hàng rào đá, con ngõ lát đá cùng nếp sinh hoạt truyền thống được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ông Tài chia sẻ: "Chính sự giao hòa giữa kiến trúc cổ, không gian thiên nhiên yên bình và những câu chuyện vẫn còn bỏ ngỏ đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lộc Yên - ngôi làng được ví như 'tiên cảnh phước lộc' giữa vùng trung du phía tây TP.Đà Nẵng".
Hiện nay, ở làng cổ Lộc Yên đang sở hữu 8 ngôi nhà cổ từ 150 - 250 tuổi được làm hoàn toàn bằng gỗ mít. Ngôi nhà của ông Nguyễn Đình Mẫn có kiến trúc nhà rường, rộng 100 m2, với 3 gian 2 chái, được dựng từ 36 cây cột chính bằng gỗ mít ròng. Điều đặc biệt là trong ngôi nhà không tìm ra một cái đinh nào.
