Chiều 31/7, rapper MCK chính thức thông báo gỡ bỏ 19 trong tổng số 30 ca khúc thuộc album HVL vừa phát hành khoảng một tháng trước. Trên kênh YouTube chính thức của nam rapper, hiện chỉ còn 11 bài hát của album này được giữ lại. Những sản phẩm bị gỡ đều từng vấp phải làn sóng tranh cãi vì ca từ bị đánh giá là phản cảm, thô tục.
Trong thông báo đăng tải cùng ngày, MCK khẳng định anh không có chủ đích cổ súy, khuyến khích hay truyền bá bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào. Nam rapper đồng thời gửi lời xin lỗi và thừa nhận sai sót trong việc sử dụng ngôn từ chưa phù hợp. MV "Tây Thi" cùng nhiều sản phẩm khác trong album HVL từng gây tranh cãi vì xuất hiện hình ảnh và ca từ nhạy cảm.
Động thái gỡ bỏ: bước khắc phục nhưng chưa đủ
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, nhận định động thái của MCK thể hiện tinh thần cầu thị và sự nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của nghệ sĩ đối với sản phẩm do mình đưa ra công chúng. Theo ông, đây là cách ứng xử cần thiết khi một tác phẩm nghệ thuật gây ra phản ứng tiêu cực trong xã hội.
Tuy nhiên, ông Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh việc gỡ bỏ tác phẩm mới chỉ là bước khắc phục hậu quả. Trong môi trường số, một ca khúc sau khi công bố có thể nhanh chóng được sao chép, chia sẻ và lưu giữ trên nhiều nền tảng. Vì vậy, không phải cứ gỡ bỏ là những ảnh hưởng đã hoàn toàn biến mất. Trách nhiệm thực sự phải bắt đầu từ trước khi bấm nút phát hành, chứ không chỉ xuất hiện sau khi dư luận phản ứng hoặc cơ quan quản lý lên tiếng.
"Tôi cho rằng sự việc này cũng là một lời nhắc đối với các nghệ sĩ trẻ. Nghệ sĩ càng có đông người hâm mộ, sức ảnh hưởng càng lớn, càng phải thận trọng, bởi mỗi sản phẩm không chỉ phản ánh cá tính sáng tạo mà còn góp phần tạo nên môi trường văn hóa chung", ông nói.
MCK không phải trường hợp đầu tiên
Trước MCK, nhiều rapper Việt cũng từng phải điều chỉnh sản phẩm sau khi vấp phải phản ứng từ dư luận. B Ray từng lên tiếng xin lỗi vì câu rap "Vì anh muốn ngủ với tất cả em xinh" trong một buổi livestream. Cuối năm 2025, khoảng 10 MV, phần lớn thuộc thể loại rap, đồng loạt bị ẩn khỏi các nền tảng trong thời gian ngắn. Trong số đó có "Sự nghiệp chướng" của Pháo; Rhymastic ẩn các ca khúc "Vẽ khói", "SS Swag", "Chưa từng cheer ly"; còn Binz gỡ nhiều MV như "Krazy", "They Said" và "Thôi anh không chơi đâu".
Những vụ việc liên tiếp này đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa tự do sáng tạo và trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ, đặc biệt trong bối cảnh âm nhạc rap đang ngày càng phổ biến với giới trẻ.
Phóng khoáng không đồng nghĩa với buông thả
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng rap sinh ra từ đời sống đường phố, mang tinh thần phản biện, trực diện, đề cao tiếng nói cá nhân và thường sử dụng ngôn ngữ gần với giao tiếp hàng ngày. Sự gai góc, nổi loạn và thậm chí có phần suồng sã chính là những yếu tố tạo nên bản sắc của rap. Chúng ta không nên vì một số sản phẩm gây tranh cãi mà phủ nhận giá trị của cả một thể loại nghệ thuật, càng không nên buộc rap phải trở nên tròn trịa, khuôn mẫu như những loại hình khác.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: phóng khoáng không đồng nghĩa với buông thả; cá tính không đồng nghĩa với phản cảm; tự do sáng tạo cũng không có nghĩa người nghệ sĩ được miễn trừ khỏi pháp luật và trách nhiệm xã hội. Không có bất cứ loại hình nghệ thuật nào đứng ngoài những giới hạn chung cộng đồng đã xác lập. Dù vậy, "thuần phong mỹ tục" cũng không nên được hiểu một cách cứng nhắc, bất biến hay trở thành lý do để làm nghèo sự sáng tạo.
"Nghệ thuật có quyền đi vào những góc tối của đời sống, sử dụng ngôn ngữ mạnh, phản ánh những vấn đề gai góc, thậm chí gây tranh luận. Vấn đề nằm ở mục đích và phương thức biểu đạt. Một tác phẩm sử dụng ngôn ngữ dữ dội để cảnh báo, phê phán cái xấu khác về bản chất với việc khai thác sự dung tục như một thủ pháp gây sốc, câu lượt xem hoặc thương mại hóa những thị hiếu thấp", chuyên gia nhận định.
Tác động của ca từ đối với người trẻ
Một tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp công bố năm 2025, dựa trên 82 nghiên cứu, cho thấy ca từ có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể đối với cảm xúc, đồng thời tác động ở mức độ nhất định đến thái độ, nhận thức và hành vi của người nghe theo hướng của thông điệp được chuyển tải. Đối với người trẻ, tác động này càng đáng lưu ý bởi đây là giai đoạn hình thành bản sắc, hệ giá trị và các chuẩn mực giao tiếp.
Khi những từ ngữ dung tục, cách nhìn miệt thị phụ nữ, bình thường hóa bạo lực, hoặc lối sống coi thường trách nhiệm được lặp đi lặp lại trong những giai điệu hấp dẫn, chúng có thể dần làm giảm sự nhạy cảm của người nghe trước cái xấu. Trong môi trường mạng, nguy cơ này còn lớn hơn bởi những câu hát gây sốc thường được cắt thành đoạn ngắn, trở thành âm thanh nền cho các video và được thuật toán lan truyền với tốc độ rất nhanh. Một người trẻ có thể tiếp xúc nhiều lần với một câu hát mà không hề nghe toàn bộ tác phẩm hay hiểu bối cảnh của nó.
Tuy nhiên, ông Bùi Hoài Sơn cũng lưu ý không nên tuyệt đối hóa việc một bài hát có thể trực tiếp làm thay đổi nhân cách của một người. Ảnh hưởng của âm nhạc luôn chịu sự điều tiết của gia đình, nhà trường, nhóm bạn, trình độ thẩm mỹ và năng lực phản biện của mỗi cá nhân. Vì vậy, bên cạnh quản lý nội dung, điều căn bản vẫn là giáo dục năng lực thưởng thức, giúp người trẻ biết phân biệt giữa cá tính nghệ thuật với sự lệch chuẩn.
Quản lý hướng tới hệ sinh thái trách nhiệm
Trả lời câu hỏi về tác động của việc siết chặt quản lý đối với nghệ thuật, ông Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh mục tiêu không phải làm cho nghệ thuật trở nên an toàn, nhạt nhòa hay triệt tiêu những tiếng nói khác biệt, mà là tạo ra một môi trường sáng tạo có trách nhiệm. Việc cơ quan quản lý kịp thời trao đổi, cảnh báo và yêu cầu khắc phục đối với những sản phẩm có dấu hiệu vi phạm giúp xác lập những giới hạn cần thiết, đồng thời nhắc nhở nghệ sĩ môi trường mạng không phải không gian đứng ngoài pháp luật.
Theo ông, cần chuyển dần từ xử lý sự vụ sang kiến tạo một hệ sinh thái trách nhiệm. Tiêu chí đánh giá nội dung phải rõ ràng, minh bạch và được áp dụng nhất quán; chế tài cần tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm. Các nền tảng phải có trách nhiệm phân loại độ tuổi, cảnh báo nội dung, hạn chế việc đề xuất sản phẩm không phù hợp cho trẻ em và phối hợp gỡ bỏ khi có yêu cầu hợp pháp.
Bản thân các nghệ sĩ, công ty quản lý và đơn vị phát hành cũng cần xây dựng quy trình thẩm định nội dung trước khi công bố. Các hiệp hội nghề nghiệp có thể hình thành bộ quy tắc ứng xử, cơ chế tư vấn và tự điều chỉnh, thay vì để mọi trách nhiệm dồn lên cơ quan nhà nước. Cùng với đó là giáo dục truyền thông, giáo dục thẩm mỹ cho công chúng trẻ để người nghe có khả năng lựa chọn và phản biện. Về lâu dài, một môi trường nghệ thuật có chuẩn mực sẽ mang lại lợi ích cho chính ngành công nghiệp giải trí, hạn chế tình trạng dùng scandal, sự phản cảm hay những yếu tố gây sốc để cạnh tranh.
