Lễ hội Đập trống Ma Coong: Nét văn hóa độc đáo giữa đại ngàn Trường Sơn
Hàng năm, cứ đúng ngày 16 tháng Giêng, cộng đồng người Ma Coong tại xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị (trước đây thuộc huyện Bố Trạch, Quảng Bình) lại cùng chính quyền địa phương tổ chức Lễ hội Đập trống. Sự kiện này không chỉ mang ý nghĩa cúng Giàng, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và vạn vật sinh sôi, mà còn là cơ hội cho các đôi trai gái gặp gỡ, hẹn hò và trao nhau những lời hẹn ước.
Truyền thuyết và nguồn gốc lễ hội
Theo truyền thuyết xa xưa, vùng đất của người Ma Coong từng xuất hiện một con khỉ ác màu vàng, thường xuyên phá hoại rẫy ngô và sắn vào ban đêm. Kể từ khi con khỉ này xuất hiện, dân bản liên tục gặp cảnh mất mùa và ốm đau triền miên. Để đánh đuổi con khỉ ác, dân làng đã dùng trống và chiêng tạo ra âm thanh lớn. Nhờ tiếng trống, tiếng chiêng cùng sự giúp đỡ của Giàng, nỗi lo sợ về khỉ ác đã được xua tan, mang lại sự yên bình cho cộng đồng. Từ đó, để tưởng nhớ vị già bản tiên tổ và cầu cho mưa thuận gió hòa, đồng bào Ma Coong đã duy trì nghi lễ cúng tế và đánh trống vào ngày 16 tháng Giêng hàng năm, dần hình thành nên Lễ hội Đập trống như ngày nay.
Chuẩn bị công phu cho đêm hội
Năm nay, vào sáng sớm ngày 4/3 (tức 16/1 Âm lịch), người dân bản Cà Ròong 1 đã tất bật chuẩn bị cho đêm hội. Mọi người phân công nhau dựng sân khấu, làm trống, chuẩn bị lễ vật, rượu cần và ché rượu. Tất cả đều chung tay để tạo nên một đêm hội lớn nhất trong năm, với không khí rộn ràng lan tỏa khắp bản làng giữa đại ngàn Trường Sơn, tạo nên bức tranh sinh hoạt cộng đồng đậm bản sắc.
Ông Đinh Hợp, một người dân bản Cà Ròong 1, chia sẻ: “Lễ hội Đập trống của người Ma Coong chúng tôi là nét văn hóa độc đáo đã duy trì qua nhiều thế hệ. Mỗi năm chỉ có một lần nên ai cũng háo hức, có gì góp nấy để đêm hội diễn ra trọn vẹn.”
Nghi thức và hoạt động trong lễ hội
Khi màn đêm buông xuống, không chỉ người Ma Coong mà còn có đông đảo du khách từ nhiều nơi tìm về xã Thượng Trạch để hòa mình vào lễ hội. Trống được làm từ da trâu hoặc da bò, với tang trống làm từ cây chi cúp – một loại cây thuốc rỗng sống hàng chục năm trong rừng sâu. Mặt trống được bịt bằng da của một con trâu hoặc bò to khỏe, và được chằng chặt bằng dây mây rừng cùng nêm tre, tạo hình dáng kỳ quặc như “quả cầu gai”. Tiếng trống được coi là hiện thân của tâm linh, thể hiện sức mạnh không khuất phục trước thiên nhiên.
Mâm cỗ cúng Giàng bao gồm rượu cần, gà, cá, xôi, hoa chuối rừng, ngọn cây mây và thân cây đoác. Già làng Đinh Xon đảm nhận vai trò chủ lễ, thực hiện nghi thức cúng Giàng để cầu mong trời đất phù hộ, dân bản mạnh khỏe, gia súc không dịch bệnh và mùa màng tươi tốt.
Sau phần lễ, tiếng trống khai hội vang lên giữa núi rừng. Các thanh niên trai tráng tranh nhau cầm dùi, dùng hết sức đánh trống thật nhanh và mạnh. Tiếng hô “Roa lữ Giàng ơi!” (Sướng quá, vui quá trời ơi!) hòa cùng nhịp trống dồn dập, tạo nên bầu không khí sôi động. Mọi người quây quần bên ché rượu cần, với men say lan tỏa và nhịp chiêng rộn ràng kéo dài suốt đêm.
Khoảnh khắc đặc biệt: Trống vỡ và tình yêu đôi lứa
Khoảnh khắc mặt trống bị đập thủng đánh dấu phần đặc biệt nhất của đêm hội. Đây là lúc những đôi trai gái yêu nhau nắm tay vào rừng để chuyện trò và tìm hiểu nhau, biến lễ hội thành không gian gắn kết tình cảm.
Ông Nguyễn Trường Chinh, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch, cho biết: “Lễ hội Đập trống được tổ chức vào 16/1 Âm lịch hằng năm nhằm cầu mưa thuận gió hòa, nương rẫy tốt tươi, bản làng ấm no. Với những giá trị văn hóa đặc sắc, riêng có, năm 2019, lễ hội đập trống của người Ma Coong được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.”
Ý nghĩa và tầm ảnh hưởng của lễ hội
Lễ hội Đập trống của người Ma Coong từ lâu đã trở thành không gian văn hóa đặc biệt, nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin, ước vọng và gắn kết qua các nghi lễ truyền thống. Không chỉ là nếp sinh hoạt tinh thần thiêng liêng, lễ hội còn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến trải nghiệm, khám phá nét đẹp văn hóa độc đáo giữa đại ngàn Trường Sơn.
Qua lễ hội, hình ảnh con người và bản sắc Ma Coong được quảng bá rộng rãi, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương. Đồng thời, sự kiện này cũng khơi dậy tinh thần đoàn kết, cổ vũ bà con tích cực lao động sản xuất, chung tay xây dựng bản làng ngày càng khởi sắc, ấm no và bền vững.
