Lễ hội truyền thống làng Lệ Mật, phường Việt Hưng, quận Long Biên, Hà Nội, đã chính thức khai hội từ ngày 6 đến 9-5, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với đầy đủ các nghi thức truyền thống như lễ rước nước, lễ đệ văn, lễ dâng hương tại Nhà lưu niệm Bác Hồ và Đài tưởng niệm liệt sĩ, cùng lễ dâng Đức Thánh Thành Hoàng. Đình làng Lệ Mật thờ Đức Thánh Thành Hoàng, người có công với vua Lý Thái Tông (1028-1054) và lập nên Thập Tam trại ở phía tây kinh thành Thăng Long xưa, biến vùng đất sình lầy thành nơi trù phú của Thăng Long-Hà Nội.
Nghi thức truyền thống và giá trị lịch sử
Trải qua hàng nghìn năm với nhiều biến động lịch sử, lễ hội làng Lệ Mật vẫn được các thế hệ người dân gìn giữ và duy trì. Những năm gần đây, lễ hội được tổ chức theo hướng tiếp cận tinh hoa vốn cổ, gắn với phát huy những thành tựu của quê hương đổi mới. Các nghi thức tế lễ tiếp tục đề cao đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân các bậc tiền nhân có công với nước, với dân làng, đồng thời gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình yên, mùa màng bội thu.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Việt Hưng Nguyễn Thanh Thủy nhấn mạnh: “Để có được một hình thức và quy mô lễ hội như hiện nay là cả một quá trình, trong đó hòa quyện những sự kiện lịch sử, truyền thuyết dân gian, giữa truyền thống và hiện đại.”
Nghề nuôi rắn truyền thống và du lịch làng nghề
Làng Lệ Mật nổi tiếng với nghề truyền thống nuôi dưỡng, thuần hóa và sử dụng rắn để chế biến thuốc, thực phẩm, cùng các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Đặc sản rắn Lệ Mật từ lâu đã nổi tiếng trong và ngoài nước bởi sự lâu đời và độc đáo. Khi xu hướng du lịch làng nghề phát triển, nghề nuôi rắn được mở rộng theo hướng tạo sản phẩm du lịch, trưng bày, giúp du khách khám phá quy trình nuôi và đời sống loài rắn.
Bà Nguyễn Thanh Thủy cho biết thêm: “Năm nay, lễ hội được tổ chức trong một dấu mốc rất đặc biệt: năm đầu tiên thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc duy trì và tổ chức lễ hội không chỉ thể hiện sự tiếp nối truyền thống mà còn khẳng định quyết tâm gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa trong đời sống hiện đại. Tiểu ban Quản lý di tích Đình chùa Lệ Mật đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân phường để bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn, đúng quy định, thực sự trở thành điểm nhấn văn hóa tiêu biểu của quê hương.”
Các hoạt động nổi bật tại lễ hội
Màn múa diệt Giảo Long là một trong những phần trình diễn quan trọng nhất, được đông đảo người xem chờ mong và cổ vũ nhiệt tình. Theo Ban tổ chức, ba hoạt động lớn mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống tiếp tục được tái hiện. Trò diễn diệt Giảo Long mô tả theo thần tích Đức Thánh Thành Hoàng Lệ Mật tiêu diệt thủy quái cứu dân. Những thanh niên khỏe mạnh trong làng được lựa chọn tham gia đội múa rắn, đảm nhận vai chàng trai Lệ Mật, trong khi các thiếu nữ trẻ trung duyên dáng đóng vai công chúa và đoàn thị nữ. Phần trình diễn kết hợp tiếng trống nhịp đôi cùng dàn nhạc và lời dẫn chuyện tạo nên không khí sôi động, tái hiện sinh động truyền thuyết dân gian.
Bên cạnh đó là lễ Đả Ngư – nghi thức đánh cá ở giếng làng. Theo tương truyền, sau khi tìm được ngọc thể công chúa nhà Lý gặp nạn trên sông, chàng trai làng Lệ Mật được vua ban thưởng gấm vóc, vàng bạc nhưng từ chối. Điều duy nhất ông xin là được đưa người dân nghèo quê mình cùng một số làng lân cận sang vùng đất phía tây kinh thành Thăng Long khai hoang, lập ấp. Từ vùng đất hoang hóa, khu vực này dần trở nên trù phú và hình thành nên “Thập Tam trại” nổi tiếng trong lịch sử.
Rước Thập Tam trại – Hội ngộ cộng đồng
Một nghi thức giàu ý nghĩa khác là lễ rước Thập Tam trại, dịp để con cháu làng Lệ Mật gồm dân “cựu quán” ở quê gốc và dân “kinh quán” sinh sống tại các vùng khai hoang xưa gặp gỡ, giao lưu, cùng ôn lại truyền thống dựng làng lập ấp, khơi dậy niềm tự hào. Các đoàn đại biểu và nhân dân thuộc Thập Tam trại gồm Cống Vị, Giảng Võ, Liễu Giai, Vạn Phúc, Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Vĩnh Phúc, Thủ Lệ, Đại Yên, Cống Yên, Kim Mã, Ngọc Khánh, Vạn Bảo đều trở về Lệ Mật dâng hương, hoa lễ vật tri ân Đức Thánh. Cuộc hội ngộ thường niên không chỉ duy trì mối liên kết cộng đồng mà còn góp phần lưu giữ ký ức văn hóa của vùng đất kinh kỳ.
Phần hội với nhiều hoạt động đặc sắc
Sau phần lễ, phần hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi. Các hoạt động được tổ chức theo hướng khai thác, phục hồi những loại hình văn hóa dân gian địa phương, tạo điều kiện để người dân và du khách trải nghiệm các giá trị truyền thống. Nổi bật là màn múa rắn sống do các nghệ nhân Hợp tác xã Làng nghề Lệ Mật thể hiện. Nhiều loài rắn, trăn đẹp mắt, hiếm thấy được điều khiển khéo léo theo nhịp điệu, thu hút người xem. Du khách còn có thể chụp ảnh tạo dáng với rắn – một trải nghiệm độc đáo.
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học được lưu truyền qua nhiều thế hệ bằng trí nhớ dân gian, các nghi thức tế lễ, âm nhạc cổ truyền, điệu múa dân gian, cờ lọng và y phục ngày hội, Lễ hội truyền thống Lệ Mật đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015. Năm 2024, làng Lệ Mật tiếp tục được công nhận là điểm du lịch cấp thành phố. Lễ hội không chỉ là nơi tưởng nhớ tổ tiên mà còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút khách du lịch và tạo thêm động lực phát triển kinh tế-văn hóa cho cộng đồng dân cư. Trong nhịp sống đô thị hiện đại, việc duy trì những lễ hội truyền thống như Lệ Mật cho thấy nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa gắn với đời sống cộng đồng, để những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
