Triển lãm mang tên “Du lịch vùng cao - Những câu chuyện đổi thay của cộng đồng” đã chính thức khai mạc, giới thiệu đến công chúng những tác phẩm được tuyển chọn từ hơn 700 sản phẩm photovoice (kể chuyện bằng hình ảnh) do chính người dân các xã Đà Bắc (Phú Thọ), bản Tả Van và xã Mù Cang Chải (Lào Cai) thực hiện. Đây là một hợp phần quan trọng của đề tài nghiên cứu “Du lịch ngoài trời và những tự sự văn hóa đang đổi thay trong các cộng đồng dân tộc thiểu số ở Việt Nam”, được triển khai trong suốt hơn hai năm qua với sự tham gia tích cực của các cộng tác viên người H'Mông, Mường, Giáy, Dao và Tày tại các điểm du lịch cộng đồng vùng núi phía bắc.
Những câu chuyện từ ống kính người dân bản địa
Từ Đà Bắc với lịch sử phát triển du lịch lâu năm, đến Sa Pa là điểm đến quen thuộc, hay Mù Cang Chải đang mở rộng các hoạt động dịch vụ với nhiều đổi thay về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, người dân địa phương đã trở thành những cộng tác viên của dự án. Họ trực tiếp sử dụng máy ảnh để ghi lại nhịp sống thường nhật xung quanh mình, qua đó lắng nghe và phản ánh tiếng nói cộng đồng vùng cao trong hành trình phát triển du lịch.
Bức ảnh “Mó nước xưa và bản làng dưới lòng hồ”
Trong số các tác phẩm được giới thiệu tại triển lãm, bức ảnh “Mó nước xưa và bản làng dưới lòng hồ” của chị Định Thị Yệu, người sáng lập Lake View Homestay ở điểm du lịch cộng đồng Đá Bia (tỉnh Phú Thọ), đã gợi mở nhiều ký ức về một bản làng đã đổi thay theo thời gian. Bức ảnh được chị chụp vào tháng 6 năm 2025, khi mực nước hồ xuống thấp sau hàng chục năm, làm lộ ra những dấu tích của bản làng cũ. Bãi đất khô từng là nơi sinh sống của người dân trước khi họ phải di dời do ảnh hưởng của thủy điện Hòa Bình. Mó nước sinh hoạt chung của xóm hiện lên dưới lớp phù sa dày, gợi nhớ về cha mẹ, anh chị em và những người thân từng sống tại nơi này. Với chị Yệu, những bức ảnh là cách lưu giữ ký ức để kể cho con cháu nghe về những đổi thay của bản làng qua nhiều thế hệ.
Nhìn lại gần 10 năm làm du lịch cộng đồng, chị chia sẻ: “Đời sống của người dân ven hồ từng gặp nhiều khó khăn sau khi phải di dời chỗ ở, một số giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ bị lãng quên. Từ khi mô hình du lịch cộng đồng được triển khai, người dân mạnh dạn mở homestay đón khách. Các chuyên gia đến địa phương tập huấn kỹ năng làm du lịch, chia sẻ kiến thức về bảo tồn văn hóa. Từ đó, mọi người dần nhận ra những giá trị vốn quen thuộc lại là tài sản quý giá của cộng đồng, một số phong tục truyền thống tốt đẹp được khôi phục, ý thức bảo vệ môi trường, tìm hiểu văn hóa truyền thống cũng được nâng lên”.
Bức ảnh “Mâm xôi” và những chuyển biến ở Mù Cang Chải
Là người sáng lập Hello Mu Cang Chai Homestay, đồng thời là một trong những người tiên phong khai phá các tour tuyến du lịch tại Mù Cang Chải, anh Giàng A Dê đã trực tiếp chứng kiến nhiều đổi thay của quê hương. Bức ảnh “Mâm xôi” được anh lựa chọn để kể về những chuyển biến trong đời sống cộng đồng khi du lịch ngày càng phát triển. Mâm xôi là hình ảnh quen thuộc đối với du khách khi đến Mù Cang Chải, tượng trưng cho sự ấm no, hạnh phúc và gắn bó với đời sống của đồng bào nơi đây. Cũng chính vẻ đẹp của những thửa ruộng bậc thang ấy đã tạo ra thu nhập từ du lịch.
Anh Giàng A Dê cho biết: “Du lịch phát triển giúp nhiều thanh niên trong bản có việc làm. Từ e dè trong giao tiếp, người dân tự tin hơn khi tiếp xúc với khách trong nước và quốc tế”. Tuy vậy, anh cũng bày tỏ lo ngại trước nguy cơ mai một bản sắc văn hóa, sự thay đổi trong phong tục và áp lực từ vấn đề rác thải môi trường. Đồng thời, anh mong muốn các nhà nghiên cứu, chuyên gia và du khách cùng chung tay, “hiến kế” để phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị văn hóa cốt lõi, gìn giữ và phát huy di sản văn hóa do cha ông tạo dựng, đưa du lịch trở thành động lực phát triển bền vững của cộng đồng.
Đối thoại về phát triển du lịch và bảo tồn văn hóa
Từ những góc nhìn khác nhau, các thước phim tư liệu và hình ảnh tại triển lãm đã phản ánh chân thực những đổi thay trong đời sống ở các vùng du lịch cộng đồng. Quá trình chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp sang các hoạt động dịch vụ, sự xuất hiện của những công trình hạ tầng mới và những biến chuyển trong đời sống kinh tế-xã hội đang từng ngày định hình diện mạo các địa phương. Qua những bộ ảnh và trưng bày tương tác, người xem cảm nhận rõ cơ hội phát triển luôn đi cùng những thách thức về bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc cộng đồng.
Triển lãm mở ra không gian đối thoại về quá trình phát triển du lịch vùng cao và trách nhiệm gìn giữ văn hóa, môi trường. Những chia sẻ từ người dân giúp công chúng hiểu rõ hơn về đời sống cộng đồng, giá trị văn hóa bản địa và những tác động của du lịch đối với địa phương. Ông Cao Trung Vinh, cán bộ Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) nhận định: “Triển lãm mở ra không gian đối thoại về quá trình phát triển du lịch vùng cao và trách nhiệm gìn giữ văn hóa, môi trường. Những chia sẻ từ người dân giúp công chúng hiểu rõ hơn về đời sống cộng đồng, giá trị văn hóa bản địa và những tác động của du lịch đối với địa phương”.
