Đầu tháng 7/2026, khoảng 900 con rắn thoát khỏi một trại nuôi tư nhân tại thị trấn Vân Biểu, thành phố Hoành Châu, Quảng Tây (Trung Quốc) sau khi lũ cuốn sập chuồng. Sự việc gây xôn xao dư luận, đặt ra câu hỏi về quy mô và tính an toàn của ngành nuôi rắn tại địa phương này.
Quảng Tây – 'vương quốc rắn' của Trung Quốc
Quảng Tây là địa phương nuôi rắn lớn nhất Trung Quốc. Theo số liệu công khai, nước này có hơn 200 loài rắn, riêng Quảng Tây có hơn 100 loài, thuộc nhóm đa dạng nhất về số lượng loài. Điều kiện tự nhiên – khí hậu cận nhiệt đới gió mùa ấm áp, ẩm ướt quanh năm, địa hình karst với nhiều hang động, sông suối – tạo môi trường lý tưởng cho rắn sinh sống.
Người dân bắt đầu nuôi rắn nhân tạo từ những năm 1980 để tăng thu nhập. Ban đầu là mô hình hộ gia đình nhỏ lẻ, sau dần công nghiệp hóa. Các địa phương như Hoành Châu, huyện Linh Sơn và huyện Phù Tuy trở thành trung tâm nuôi rắn lớn. Tại đây lưu truyền câu nói: 'Trồng 10 mẫu ruộng không bằng nuôi một nhà rắn'.
Quy mô ngành nuôi rắn tại Quảng Tây
Theo thống kê năm 2020, Quảng Tây có gần 20 triệu con rắn nuôi nhân tạo, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng đàn của Trung Quốc. Toàn khu vực có hơn 14.000 cơ sở nuôi và gần 40.000 lao động làm việc trong ngành. Ngành này đạt đỉnh tăng trưởng vào khoảng năm 2011.
Từ năm 2020, sau khi Trung Quốc siết chặt buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã, ngành nuôi rắn phục vụ thực phẩm phải chuyển hướng mạnh sang dược liệu và công nghệ sinh học. Gần như mọi bộ phận của rắn đều có giá trị kinh tế: da rắn dùng trong y học cổ truyền, mật rắn làm thuốc, một bình rượu ngâm rắn có thể bán giá 7.000-8.000 nhân dân tệ.
Giá trị từ nọc rắn – 'vàng mềm' của ngành dược
Các nghiên cứu y học hiện đại cho thấy enzyme đông máu chiết xuất từ nọc rắn có thể cầm máu; một số độc tố khác ức chế đông máu. Nọc rắn được ví như 'vàng mềm'. Một trang trại quy mô lớn ở Quảng Tây mỗi năm có thể cung cấp đủ nọc rắn cho nhu cầu của một doanh nghiệp dược lớn. Nguồn nguyên liệu này cũng được dùng trong các dự án phát triển thuốc chống ung thư đã bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn ba.
Ngoài dược phẩm, rắn còn được đưa vào ngành mỹ phẩm với các sản phẩm như kem dưỡng da, kem dưỡng tay chiết xuất từ dầu rắn. Một số công nghệ chiết xuất peptide từ nọc rắn cũng đã được nộp đơn xin cấp bằng sáng chế.
Thách thức sau vụ 900 con rắn sổng chuồng
Vụ việc 900 con rắn sổng chuồng đặt ra thách thức cho ngành. Nhiều trại nuôi quy mô nhỏ được xây dựng với cơ sở hạ tầng đơn giản, chưa có hệ thống chống rắn thoát ra ngoài. Một số hộ đặt trại gần sông hoặc vùng trũng để thuận tiện lấy nước và vận chuyển, làm tăng nguy cơ khi thiên tai.
Theo các chuyên gia, nuôi rắn không đơn giản. Các cơ sở phải đáp ứng yêu cầu về cách ly, chống dịch bệnh, chống rắn thoát ra ngoài, đồng thời tuân thủ tiêu chuẩn về vị trí xây dựng và quản lý vận hành. Những năm gần đây, Quảng Tây thúc đẩy tái cơ cấu ngành theo hướng chuẩn hóa và quy mô lớn. Sau quá trình sàng lọc, số lượng hơn 30.000 cơ sở nhỏ lẻ trước đây giảm xuống còn khoảng 300 doanh nghiệp quy mô lớn.
Các tiêu chuẩn mới yêu cầu mỗi cơ sở phải nuôi tối thiểu 5.000 con, có khu chuồng rộng ít nhất 500 m2 cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ, cách khu dân cư 500 m và cách nguồn nước 2 km. Theo một số hộ nuôi, tại các trang trại đạt chuẩn, mỗi chuồng rộng khoảng 9 m2 chỉ nuôi khoảng 100 con rắn. Các ô nuôi đều có cửa khóa riêng, cửa chuồng làm bằng lưới kim loại dày. Khi nước lũ tràn vào, áp lực nước có thể ép chặt cửa, khiến rắn khó thoát ra ngoài.
Theo The Paper, cần nhìn nhận vụ việc dưới góc độ khoa học. Không thể xem nhẹ các vấn đề về an toàn trong chăn nuôi, đặc biệt khi thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng. Nhưng cũng không nên quy toàn bộ trách nhiệm cho ngành nuôi rắn, bởi việc khai thác nguồn tài nguyên này vẫn có giá trị đối với y học cổ truyền, công nghệ sinh học và phát triển kinh tế nông thôn nếu được quản lý đúng quy định. Từ mục tiêu 'nuôi nhiều', ngành nuôi rắn ở Quảng Tây đang đứng trước yêu cầu phải chuyển sang 'nuôi an toàn'.
