Một chuyến du lịch xuyên Đại Tây Dương trên tàu MV Hondius đã nhanh chóng biến thành cuộc khủng hoảng y tế quốc tế. Hiện ghi nhận ít nhất 3 người tử vong, 5 ca nhiễm và hàng chục hành khách đã tỏa đi khắp thế giới trước khi xác định được thủ phạm là chủng virus Hanta hiếm gặp có khả năng lây từ người sang người.
Khởi nguồn từ cái chết bí ẩn trên tàu
Ruhi Çenet, YouTuber và blogger du lịch nổi tiếng, đang có mặt trên tàu MV Hondius khi thuyền trưởng bất ngờ thông báo có một hành khách qua đời. Một quan chức trên tàu nói trong đoạn video mà Çenet đăng tải: “Chúng tôi không bị lây nhiễm. Con tàu an toàn”. Trong nhiều ngày tiếp theo, không khí trên tàu dường như vẫn diễn ra bình thường. Hành khách tiếp tục tham gia các bữa tiệc buffet, trò chuyện, ngắm sao và dự các buổi thuyết trình. Nhiều người còn an ủi góa phụ của nạn nhân mà không hề biết họ có thể đang đứng trước một cuộc khủng hoảng dịch tễ hiếm gặp.
Sự phân tán của hành khách và cuộc truy vết toàn cầu
Gần hai tuần sau ca tử vong đầu tiên, Çenet cùng 20-30 hành khách khác xuống tàu tại đảo St. Helena. Người góa phụ cũng rời đảo bằng máy bay trong tình trạng ngồi xe lăn. Sau đó, nhiều hành khách bay đến Johannesburg rồi nối chuyến tới nhiều quốc gia khác. Sự phân tán này khiến giới chức y tế toàn cầu bước vào cuộc chạy đua truy vết quy mô lớn nhằm xác định những người từng tiếp xúc với nguồn bệnh.
Chủng virus Andes hiếm gặp
Theo các cơ quan y tế, chủng virus liên quan là hantavirus Andes, một dạng hiếm của virus Hanta vốn lây từ loài gặm nhấm sang người qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt nhiễm bệnh. Điều đáng lo ngại là Andes là chủng hantavirus duy nhất từng ghi nhận bằng chứng hạn chế về khả năng lây từ người sang người.
Phát hiện tại Nam Phi
Jacqueline Weyer, quyền phó giám đốc Trung tâm Bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng mới nổi thuộc Viện Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm Nam Phi, cho biết bà được thông báo vào sáng thứ Bảy về việc một hành khách đã được sơ tán y tế về nước từ cuối tháng 4. Ban đầu, bệnh nhân âm tính với Covid-19, cúm và Legionnaires. Nhóm chuyên gia mở rộng xét nghiệm sang cúm gia cầm và hội chứng phổi do hantavirus. Kết quả xác nhận dương tính với hantavirus. Weyer nói: “Tôi đã phân tích rồi phân tích lại nhiều lần vì muốn chắc chắn về những gì mình đang thấy.” Các nhà nghiên cứu ở Nam Phi và Thụy Sĩ sau đó xác nhận virus là chủng Andes.
Nguy cơ thấp nhưng cần theo dõi
Các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ bùng phát diện rộng thấp hơn nhiều so với Covid-19 hay cúm. Steven Bradfute, nhà miễn dịch học tại Đại học New Mexico, cho biết sự lây truyền từ người sang người của virus Andes đòi hỏi tiếp xúc rất gần, như dùng chung đồ ăn hoặc ở cùng không gian kín trong thời gian dài. Ông nhận định: “Nó không lây lan thành những đợt dịch lớn”. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng nhiều cơ quan y tế quốc gia đánh giá nguy cơ với cộng đồng ở mức thấp, nhưng hành khách từng trên tàu và người tiếp xúc gần vẫn được theo dõi đặc biệt.
Chiến dịch truy vết quốc tế
Ngay sau khi các ca nhiễm được xác nhận, chiến dịch truy vết quốc tế được kích hoạt với sự tham gia của nhiều chính phủ, hãng hàng không và tổ chức y tế. Oceanwide Expeditions, đơn vị vận hành tàu, cho biết đang truy tìm thông tin hành khách và thủy thủ đoàn từ tháng 3. Bộ Y tế Nam Phi phối hợp với các cơ quan y tế địa phương và Viện Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm để xác định mọi trường hợp tiếp xúc. Giới chức Mỹ cho biết Bộ Ngoại giao đang phối hợp với các đối tác quốc tế để cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn giảm thiểu rủi ro, đồng thời hỗ trợ đưa công dân Mỹ về nước.
Phản ứng của các hãng hàng không và quốc gia
Cơ quan y tế Cape Verde từ chối cho tàu cập cảng thủ đô do lo ngại sức khỏe cộng đồng. Tàu tiếp tục di chuyển về quần đảo Canary, hành trình kéo dài 3-4 ngày. WHO cho biết toàn bộ hành khách rời tàu đã được thông báo về nguy cơ phơi nhiễm. Tại Thụy Sĩ, một hành khách trở về Zurich cuối tháng 4 nhập viện vì nhiễm hantavirus; vợ của người này đang tự cách ly. Hãng KLM của Hà Lan xác nhận một công dân Hà Lan tử vong do hantavirus từng có mặt trên chuyến bay từ Nam Phi đến Hà Lan ngày 25/4; hãng đã liên hệ với hành khách trên chuyến bay để cảnh báo. Airlink, hãng hàng không khu vực Nam Phi, cung cấp tên, thông tin liên lạc và sơ đồ chỗ ngồi cho cơ quan y tế.
Hành động của YouTuber Ruhi Çenet
Ruhi Çenet cho biết anh chủ động liên hệ với chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ tại sân bay trước khi về nước. Sau khi trở về Istanbul, anh báo cáo với giới chức y tế, đi xét nghiệm máu và cho kết quả âm tính, sau đó tự cách ly phòng ngừa.
Khó khăn trong chẩn đoán
Theo Jeffrey SoRelle, nhà bệnh lý học tại Đại học Texas Southwestern, hantavirus hiếm gặp nên khó phát hiện bằng xét nghiệm thông thường. Các phòng thí nghiệm thường phải sử dụng kỹ thuật giải trình tự “shotgun” để phân tích toàn bộ vật liệu di truyền trong mẫu bệnh phẩm. SoRelle nhận định: “Đây gần như là sự kết hợp hoàn hảo cho một loại dịch bệnh lây truyền qua tiếp xúc xuất hiện trong một nhóm người sống khép kín”.
Nguồn bài viết: WSJ Lại Dịu
