Nhìn từ xa, công trình như dãy núi điệp trùng giữa đại ngàn, tạo nên sự hòa quyện giữa kiến trúc phương Tây và cảnh quan cao nguyên hùng vĩ. Ga Đà Lạt tọa lạc tại phường Lâm Viên, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Đây là nhà ga xe lửa duy nhất ở khu vực Tây Nguyên, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của đô thị xứ ngàn hoa. Tờ Indochine (Pháp) từng ca ngợi đây là ga hỏa xa đẹp nhất Đông Dương. Sau năm 1975, Ga hỏa xa Đà Lạt đổi tên thành Ga xe lửa Đà Lạt và ngày nay là Ga Đà Lạt.
Biểu tượng kiến trúc và văn hóa
Nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Trọng Hộ nhận định: “Không chỉ là một công trình giao thông, Ga Đà Lạt được xem là biểu tượng kiến trúc đặc sắc, mang trong mình câu chuyện về vùng đất cao nguyên và những lớp trầm tích văn hóa của Đà Lạt”. Theo Địa chí Đà Lạt, Ga hỏa xa Đà Lạt khởi công năm 1932 và hoàn thành năm 1938, do kiến trúc sư Revéron (người Pháp) thiết kế theo phong cách Anglo-normand. Kiến trúc sư Moncet (người Pháp) hoàn chỉnh thêm một số chi tiết và giám sát thi công, với nhà thầu Võ Đình Dung. Đây là một trong những nhà ga đầu tiên thời bấy giờ chú trọng yếu tố mỹ thuật kiến trúc bên cạnh yêu cầu kỹ thuật.
Nhà ga có chiều dài 66 m, rộng 11,5 m, đại sảnh cao 11 m. Mặt bằng được tổ chức gần như đối xứng qua trục vuông góc với mặt tiền: một phòng lớn ở giữa (37m x 10m) và các phòng phụ nhỏ nối dài hai bên. Bố cục đăng đối thể hiện qua mái ngói đỏ cao vút, những phần mái gấp, mái bẻ góc và các ô cửa sổ. Sự đồ sộ của công trình thể hiện rõ trên mặt cắt, như hệ vì kèo đỡ mái bằng bê-tông cốt thép cao hơn 6 m, ngang với chiều cao không gian sử dụng chính.
Kiến trúc mái độc đáo
Nổi bật nhất là khối mái với ba chóp mái tiếp nối liền nhau vươn cao giữa trung tâm mặt tiền, phía dưới gắn dòng chữ “DALAT”. Trưởng ga Nguyễn Võ Minh Chánh cho biết, nhà ga Đà Lạt là số ít công trình giao thông được gửi gắm nhiều ý niệm văn hóa và giá trị thẩm mỹ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng ba chóp mái là hình ảnh cách điệu từ dãy Lang Biang hoặc kiến trúc truyền thống của cư dân bản địa Tây Nguyên, tùy góc nhìn của mỗi người. Người ta có thể thấy trong đó nghệ thuật kiến trúc Pháp và hình ảnh đại ngàn Tây Nguyên. Tương ứng với ba chóp mái là ba cửa sổ nhiều ô kính nhỏ, tạo sự khoáng đạt cho mặt tiền. Không gian nội thất được chiếu sáng bởi các ô cửa kính nhiều màu ở phần chân mái. Ngay bên dưới là phòng chờ hành khách, nơi ánh sáng xuyên qua ô kính màu tạo không gian lung linh. Các chi tiết trang trí đơn giản, toát lên vẻ hiện đại của tổng thể.
Tuyến đường sắt huyền thoại
Cùng với nghệ thuật kiến trúc, Ga hỏa xa Đà Lạt còn gắn với một trong những tuyến đường sắt kỳ công nhất Đông Dương thời bấy giờ. Tuyến đường sắt Tháp Chàm-Đà Lạt dài 84 km, từng được xem là công trình kỹ thuật đặc biệt khi phải vượt qua những dãy núi cao và độ dốc lớn. Để chinh phục địa hình hiểm trở, hệ thống đường ray răng cưa độc đáo, một công nghệ hiếm có trên thế giới thời điểm đó, đã được áp dụng. Trong nhiều thập niên, những đoàn tàu từ miền biển Ninh Thuận đã đưa du khách vượt đèo Ngoạn Mục, qua vùng đồi núi trập trùng, phong cảnh thiên nhiên hoang sơ và các đường hầm để lên Cao nguyên Lang Biang; mỗi chuyến đi là một cuộc du ngoạn đầy cảm xúc.
Trải qua thăng trầm, năm 1991, đoạn cuối của tuyến đường sắt Tháp Chàm-Đà Lạt từ Trại Mát đến Đà Lạt được khôi phục, đưa vào hoạt động phục vụ du lịch. Đoạn đường hiện được khai thác dài gần 7 km, là chứng tích lịch sử của ngành đường sắt trên cao nguyên. Ngày nay, những chuyến tàu hoài niệm hằng ngày vẫn đều đặn đưa du khách từ trung tâm Đà Lạt qua vùng ngoại ô, ngắm những vườn rau, hoa sắc màu và phong cảnh núi rừng đến Trại Mát và ngược lại. Trên hành trình, du khách được thưởng thức cà phê, những bản nhạc dịu êm qua tiếng vĩ cầm, saxophone của các nghệ sĩ trình diễn trên toa tàu. Du khách Hàn Quốc Kim Tae Jung bày tỏ: “Thật thú vị khi được ngắm Đà Lạt, phong cảnh cao nguyên qua những ô cửa toa tàu. Đây là một trải nghiệm khó quên trên hành trình khám phá Đà Lạt”.
Di tích quốc gia và điểm đến hấp dẫn
Ga Đà Lạt được công nhận Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia năm 2001. Cùng với kiến trúc độc đáo của nhà ga, trên sân ga còn lưu giữ chiếc đầu máy và các toa tàu cổ, cùng những câu chuyện về một thời vàng son của tuyến đường sắt cao nguyên. Những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc ấy đã góp phần đưa Ga Đà Lạt trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách khi đến xứ ngàn hoa.
