“Báu vật” trăm tuổi ở căn cứ thành Tân Sở
Vùng Cùa, thuộc xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, nổi tiếng với những vườn chè hàng trăm năm tuổi được người dân trân quý như báu vật. Vùng đất này gắn liền với căn cứ thành Tân Sở, nơi vua Hàm Nghi từng ban Chiếu Cần Vương, tạo nên một dấu ấn lịch sử sâu sắc.
Những vườn chè cổ trăm tuổi
Trong khu vườn rộng 2ha với đa dạng loại cây, ông Trần Thanh Tiềm (71 tuổi, trú tại thôn Mai Đàn, xã Cam Lộ) vẫn dành riêng một khoảng đất để chăm sóc hơn 40 gốc chè cổ. Những thân chè cao từ 4 đến 5 mét, phủ đầy rêu phong, có cây rỗng ruột nhưng vẫn xanh tốt. Ông Tiềm cho biết vườn chè này do ông bà để lại, tuổi đời khoảng 100 năm, được gia đình xem là tài sản quý giá, gắn với nhiều kỷ niệm.
Theo ông Tiềm, nơi ông sinh sống được gọi là vùng Cùa, bao gồm 2 xã Cam Chính và Cam Nghĩa, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị cũ (nay là xã Cam Lộ). Vùng đất này sở hữu nhiều vườn chè cổ thụ hiếm có, bên cạnh những đồi cao su bát ngát, vườn hồ tiêu và nhiều loại cây trồng chủ lực khác.
“Từ khi còn nhỏ, tôi đã thấy những cây chè trồng trong vườn. Không rõ nguồn gốc từ đâu, chỉ biết do ông cha trồng để uống và bán. Sau này vì đầu ra không ổn định, nhiều gia đình đã chuyển đổi cây trồng khác. Tuy nhiên, nhiều cây chè có tuổi đời hàng chục đến cả trăm năm vẫn được bà con gìn giữ”, ông Tiềm chia sẻ.
Gia đình ông Hồ Ngọc Tùy (67 tuổi, trú tại thôn Mai Trung, xã Cam Lộ) hiện có hơn 50 cây chè với tuổi đời từ 80 đến 100 năm. Trước đây, ông từng sở hữu hơn 80 gốc chè nhưng phải phá bỏ một phần để phát triển sản xuất.
“Khi chặt đi cũng tiếc lắm nhưng hoàn cảnh kinh tế buộc phải làm vậy. Những cây còn lại tôi sẽ tiếp tục chăm sóc để con cháu sau này biết được cha ông đã từng gắn bó với cây chè như thế nào”, ông Tùy nói.
Ông Tùy cho hay chè vùng Cùa có đặc điểm lá dày, xanh đậm và giòn. Nước nấu từ lá chè có màu xanh, vị đậm và hương thơm riêng biệt. Trong nhiều gia đình, ấm trà vẫn là thức uống quen thuộc trong các buổi gặp mặt hay khi đón khách. Không chỉ dùng để pha nước uống, lá chè còn được nhiều gia đình ở xã Cam Lộ sử dụng làm nước tắm cho trẻ nhỏ để tránh các bệnh về da theo kinh nghiệm dân gian.
Với người dân vùng Cùa, những gốc chè cổ không chỉ là ký ức của cha ông mà còn là niềm tự hào của quê hương. Dù nhiều cây cổ thụ, thế đẹp được trả giá từ 4 đến 5 triệu đồng, họ vẫn không bán. Được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, những vườn chè ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách.
Nơi vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Trưởng thôn Mai Lộc 2, xã Cam Lộ, người am hiểu về lịch sử vùng Cùa, cho biết đây từng là nơi triều Nguyễn đặt kinh đô dự phòng với tên gọi thành Tân Sở. Ông Hiếu đang trông coi Đền thờ vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương, tọa lạc tại xã Cam Lộ.
Theo ông Hiếu, thành Tân Sở được xây dựng vào năm 1883. Năm 1885, sau khi kinh thành Huế thất thủ, vua Hàm Nghi cùng đại thần Tôn Thất Thuyết rút lên thành Tân Sở. Tại đây, nhà vua đã ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi sĩ phu, văn thân và toàn dân đứng lên phò vua cứu nước, tạo ra phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp ở nhiều nơi.
Năm 1995, thành Tân Sở được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Đến năm 2018, Đền thờ vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương được xây dựng trên vùng đất thuộc thành Tân Sở xưa.
“Thời gian ở Tân Sở, vua Hàm Nghi và các quan, đoàn tùy tùng thường uống nước nấu từ những lá chè chan chát, đậm vị của vùng Cùa”, ông Hiếu cho hay.
Theo ông Hiếu, ở xã Cam Lộ còn có một cây sui tuổi đời hơn 200 năm. Cây nằm trên một quả đồi, cao hơn 30 mét, tán lá sum suê vươn ra tứ phía. Thân cây lớn đến 3-4 vòng tay người trưởng thành mới ôm xuể. Trải qua chiến tranh và nhiều biến động lịch sử, hứng chịu không ít trận bão lớn, cây sui vẫn đứng vững.
Ông Nguyễn Thành Công, Trưởng Phòng Kinh tế xã Cam Lộ, thông tin vùng Cùa vẫn còn hơn 30 hộ trồng chè với diện tích 20ha. Trong đó có khoảng 15 hộ dân vẫn giữ được vườn chè cổ thụ với số lượng từ hàng chục đến hàng trăm cây.
Theo ông Công, chính quyền xã Cam Lộ đang rà soát những vườn chè đẹp, lâu năm để đưa vào khai thác du lịch, kết hợp với các điểm di tích như Đền thờ vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương, suối cổ, giếng cổ Cùa...
“Trước nguy cơ nhiều vườn chè cổ thụ bị mai một, địa phương đang nghiên cứu xây dựng kế hoạch bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng kết nối thành Tân Sở. Xã cũng tích cực tuyên truyền, vận động người dân giữ gìn các vườn chè cổ để đảm bảo giá trị văn hóa, tạo điểm nhấn phục vụ phát triển du lịch”, ông Công chia sẻ.
