Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa: Di sản 150 năm giữa lòng Sài Gòn sầm uất
Giữa dòng xe cộ tấp nập và nhịp sống hối hả của trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, những ai đi ngang qua đường Lý Tự Trọng đều không khỏi chậm bước để chiêm ngưỡng vẻ đẹp trầm mặc của một "chứng nhân lịch sử". Đó chính là Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa, ngôi trường có tiền thân là Trường La San Taberd, được xem là ngôi trường dòng dành cho nam sinh đầu tiên của Sài Gòn xưa.
Vị trí đắc địa và không gian tách biệt
Sở hữu vị trí được ví như "kim cương" khi tiếp giáp ba mặt tiền đường Hai Bà Trưng, Lý Tự Trọng và Nguyễn Du, thuộc phường Sài Gòn, quận 1 cũ, ngôi trường cổ kính này tạo nên một không gian tách biệt hoàn toàn với sự huyên náo bên ngoài. Dạo bước quanh khu vực, người ta dễ dàng bị thu hút bởi những dãy nhà mái ngói đỏ sẫm xếp liền nhau, ẩn mình dưới bóng râm của những cây cổ thụ xanh tốt, tạo nên một khung cảnh yên bình hiếm có giữa lòng đô thị.
Hành trình lịch sử từ La San Taberd đến Trần Đại Nghĩa
Theo các tư liệu lịch sử của nhà trường, vào năm 1874, Cha Henri De Kerlan, linh mục quản xứ nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, đã sử dụng tài sản riêng để sáng lập Trường Lasan Taberd tại dinh của Tri phủ Tân Bình dưới thời vua Tự Đức. Công trình khởi công vào năm 1875 và được hoàn thiện vào năm 1887, ban đầu được sử dụng như một mái ấm nuôi dạy trẻ mồ côi lai Âu và Pháp.
Đến năm 1890, các sư huynh dòng La San từ Marseille, Pháp, đã đến Sài Gòn để tiếp quản trường, và từ đó, trường chính thức mang tên La San Taberd, trở thành ngôi trường dòng đầu tiên dành cho nam sinh tại Sài Gòn, cung cấp chương trình học từ tiểu học đến tú tài toàn phần. Trong những ngày đầu, trường chỉ có vài dãy nhà nằm phía đường Nguyễn Du, nhưng đến năm 1963, hai khối nhà A và B cao bốn tầng đã được xây dựng thêm ở phía đường Lý Tự Trọng, mở rộng đáng kể quy mô đào tạo.
Sau khi đất nước thống nhất, trường đã trải qua nhiều lần chuyển đổi chức năng. Ban đầu, nó trở thành Trường Trung học Sư phạm TP.HCM, với nhiệm vụ đào tạo giáo viên tiểu học cho thành phố. Đến năm 2000, Trường THPT Trần Đại Nghĩa chính thức được thành lập, đào tạo cả hai cấp THCS và THPT, và vào năm 2002, trường được đổi tên thành Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa. Sau đó, Ủy ban Nhân dân TP.HCM đã ban hành quyết định tách trường thành hai cơ sở riêng biệt: Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa ở phường An Khánh và Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa ở phường Sài Gòn.
Kiến trúc Pháp cổ - Giá trị bền vững vượt thời gian
Điều khiến ngôi trường này được Ủy ban Nhân dân TP.HCM xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố vào năm 2019 chính là khả năng bảo tồn nguyên vẹn "cốt cách" kiến trúc qua hơn 150 năm mưa nắng và nhiều lần tu sửa. Công trình được thiết kế theo phong cách kiến trúc Pháp cổ, với các dãy nhà như thư viện nằm ở trung tâm khuôn viên, có tầng hầm bên dưới và kết nối với các dãy A, B, C, D.
Những ô cửa vòm cong đặc trưng, hành lang rộng rãi tạo nên không gian thông thoáng cho các lớp học, trong khi kết cấu mái chịu ảnh hưởng từ kiến trúc truyền thống Việt Nam với hệ dầm nhô ra đỡ mái. Các chi tiết trang trí như lan can, cầu thang được thiết kế giản dị nhưng tinh tế, mang đến tổng thể trang nghiêm, bề thế mà vẫn gần gũi với người học.
Định hướng phát triển và vai trò trong giáo dục
Với định hướng "luôn đổi mới, hợp tác, quyết đoán, linh động và phát triển", Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa đã và đang trở thành một cái nôi quan trọng trong việc rèn luyện, đào tạo và bồi dưỡng nhân tài cho thành phố. Trải qua hành trình dài từ ngôi trường dòng đầu tiên dành cho nam sinh đến một cơ sở giáo dục hiện đại, trường không chỉ đơn thuần là nơi giảng dạy mà còn là một di sản kiến trúc - văn hóa, song hành cùng nhịp thở của Sài Gòn - TP.HCM, góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu giữa lòng đô thị sầm uất.
