Đình Thoại Ngọc Hầu: Di tích quốc gia với bia đá cổ và cây di sản hơn 200 năm
Trải qua hơn hai thế kỷ, đình Thoại Ngọc Hầu tại tỉnh An Giang không chỉ đóng vai trò là không gian tâm linh thiêng liêng của người dân địa phương, mà còn là một chứng tích sinh động về công lao to lớn của danh thần Thoại Ngọc Hầu. Ông chính là người đã góp phần đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển và khai phá vùng đất Tây Nam Bộ.
Kiến trúc và không gian xanh đặc sắc
Ngôi đình được dân gian tôn kính gọi là đình Thoại Ngọc Hầu, với chính điện thờ tượng danh thần này. Bên trong, không gian được bày trí theo thứ bậc thời phong kiến, bao gồm Tả ban, Hữu ban, Tiền hiền và Hậu hiền, đảm bảo tính tôn nghiêm truyền thống của đình làng Nam Bộ. Phần nghi lễ được bảo lưu và thực hành một cách trang trọng, khẳng định tín ngưỡng thờ Thành hoàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
Khuôn viên đình rộng hơn 2.000 m² được bao phủ bởi những hàng cây cổ thụ cao vút, tỏa bóng mát rượi. Trong đó, có khoảng 75 cây cổ thụ có tuổi đời trên 100 năm, tạo nên một không gian "xanh-sạch-đẹp" nổi bật. Ông Nguyễn Văn Khởi, ngụ tại tỉnh Vĩnh Long, nhận xét: "Ngôi đình không lớn hơn so với các đình thần khác trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhưng kiến trúc tổng thể hài hòa, tạo nét uy nghiêm và cổ kính. Nhìn từ xa, không gian đình cổ đẹp tựa như một bức tranh thủy mặc."
Cây dầu rái di sản và bia đá Thoại Sơn
Nổi bật giữa hàng cổ thụ là cây dầu rái hơn 200 năm tuổi, được công nhận là Cây Di sản Việt Nam vào năm 2023. Theo các bậc cao niên và hồ sơ do Ban Quý tế đình cung cấp, cây được trồng vào năm 1822, cùng thời điểm dựng bia đá và lập làng Thoại Sơn. Ông Trần Hữu Huệ, thành viên Ban Quý tế, người trực tiếp lập hồ sơ đề nghị công nhận, chia sẻ: "Việc vinh danh không chỉ dựa trên tuổi đời vượt tiêu chí 100 năm, mà còn ở giá trị văn hóa-lịch sử đặc biệt của cây. Người xưa trồng cây để tạo bóng mát và giữ không khí trang nghiêm nơi thờ tự. Hơn hai thế kỷ qua, dưới tán cây này đã in dấu chân của bao thế hệ đi mở đất, khẩn hoang và lập ấp." Ban Quý tế cũng dự định gửi hồ sơ đăng ký Cây Di sản Việt Nam cho cây giáng hương 150 năm tuổi trong thời gian tới.
Bên trong chính điện, bia cổ Thoại Sơn cao khoảng 3m, rộng 1,2m và dày 0,2m, với mặt bia khắc chữ Hán sắc sảo. Đây là một trong những văn bia tiêu biểu từ thời phong kiến còn được lưu giữ khá nguyên vẹn. Bia đá được dựng vào năm 1822 để ghi dấu sự kiện trọng đại khi Thoại Ngọc Hầu chiêu tập hơn 1.500 dân binh đào kênh Đông Xuyên-Rạch Giá vào mùa xuân năm 1818. Con kênh dài hơn 30 km hoàn thành trong một tháng, mở ra tuyến giao thông thủy huyết mạch, thúc đẩy giao thương và ổn định đời sống cư dân.
Di sản văn hóa và du lịch tâm linh
Năm 2019, Đình Thoại Ngọc Hầu và Bia Thoại Sơn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia. Đến năm 2020, Lễ hội Kỳ Yên tại đình Thoại Sơn cũng được chứng nhận và đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Không gian văn hóa-lịch sử đặc sắc này không chỉ là điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn, mà còn được ví như một "bảo tàng thu nhỏ" về công cuộc khẩn hoang phương nam.
Hằng năm, vào các ngày 10, 11 và 12 tháng 3 Âm lịch, Lễ hội Kỳ Yên được tổ chức trọng thể tại đình, thu hút đông đảo người dân và du khách đến Thoại Sơn tham quan. Lễ hội mang ý nghĩa cầu an, cầu phúc, đồng thời là dịp để giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn" và tri ân công đức của tiền nhân. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và thiên nhiên độc đáo, đình Thoại Ngọc Hầu tiếp tục khẳng định vị thế là một di sản quý giá của vùng đất An Giang.
