Trưng bày 'Sử đá lưu danh' tại Văn Miếu Quốc Tử Giám thu hút giới trẻ
Công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đang dành sự quan tâm đặc biệt cho triển lãm 'Sử đá lưu danh' vừa khai mạc tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, Hà Nội. Triển lãm này không chỉ giới thiệu diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học mà còn kể lại những câu chuyện thú vị về chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt của triều đình xưa, cùng với những biến cố thời cuộc.
Bí ẩn những dòng chữ bị đục bỏ trên bia tiến sĩ
Một trong những điểm nhấn của triển lãm là việc giải mã lý do tại sao một số dòng chữ trên bia tiến sĩ bị đục bỏ. Ông Trương Quốc Toàn, người biên soạn nội dung triển lãm, chia sẻ với Tuổi Trẻ Online rằng nguyên nhân duy nhất là do mệnh lệnh của nhà Nguyễn vào năm 1840. Theo đó, triều đình nhà Nguyễn yêu cầu xóa bỏ mọi dấu tích tôn vinh họ Trịnh trên bia đá và biển gỗ tại miền Bắc.
Ví dụ điển hình là bia đá về khoa thi năm Mậu Thìn (1628), vẫn còn in hằn vết đục bỏ một dòng chữ ở phía bên phải. Khoa thi này được tổ chức dưới triều vua Lê Thần Tông, trong bối cảnh đất nước chia cắt bởi cục diện Trịnh - Nguyễn phân tranh. Dòng chữ bị đục bỏ chính là lời ca ngợi công lao của một vị chúa Trịnh, người từng đem quân đánh chúa Nguyễn. Nhờ có mộc bản lưu giữ tại Viện Hán Nôm, các nhà nghiên cứu đã đối sánh và phát hiện ra nội dung này, trong khi những dòng ca ngợi các chúa Trịnh khác không bị ảnh hưởng.
Những khoa thi lịch sử và giá trị văn bia
Triển lãm cũng mang đến nhiều thông tin giá trị về các khoa thi quan trọng:
- Khoa thi năm Nhâm Tuất (1442) là khoa thi đầu tiên được dựng bia tiến sĩ, thu hút 450 thí sinh và lấy đỗ 33 người, trong đó có Ngô Sĩ Liên, tác giả bộ 'Đại Việt sử ký toàn thư'. Kỳ thi này còn có sự tham gia của Nguyễn Trãi như một giám khảo.
- Văn bia từ khoa thi này khẳng định câu nói nổi tiếng của Thân Nhân Trung: 'Hiền tài là nguyên khí của quốc gia', nhấn mạnh vai trò then chốt của nhân tài đối với đất nước.
- Khoa thi năm Kỷ Sửu (1529) là khoa thi duy nhất do nhà Mạc tổ chức còn lưu giữ được bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Dù diễn ra trong bối cảnh chính trị bất ổn sau khi Mạc Đăng Dung thay ngôi nhà Lê, khoa thi vẫn thu hút tới 4.000 thí sinh và lấy đỗ 27 người.
Từ tấm bia đầu tiên được dựng năm 1484 dưới thời vua Lê Thánh Tông, tổng cộng có 1.304 vị tiến sĩ được vinh danh trên 82 bia đá. Điều đặc biệt là hầu hết các bia không được dựng ngay sau khoa thi mà thường truy dựng sau vài năm đến hàng thập kỷ, thậm chí gần một thế kỷ. Độ lùi thời gian này cho phép người soạn văn bia có cái nhìn khách quan hơn về nhân cách và cống hiến của các tiến sĩ. Nội dung văn bia tập trung vào bốn khía cạnh chính: biểu dương Nho sĩ, khẳng định giá trị nhân tài, răn dạy đạo lý và khuyến khích điều lành.
Công nghệ hiện đại làm sống động lịch sử
Triển lãm áp dụng công nghệ trình chiếu hiện đại để chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giàu cảm xúc, giúp kể câu chuyện di sản một cách mới mẻ và hấp dẫn. Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cho biết triển lãm nhận được sự hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia Việt Nam và Cộng hòa Pháp.
Đây là một triển lãm cố định, được duy trì lâu dài tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hứa hẹn tiếp tục thu hút du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ quan tâm đến lịch sử và văn hóa dân tộc.
