Chùa Đồng Kỵ: Di tích lịch sử và tâm linh đặc biệt
Chùa Đồng Kỵ, với tên chữ là “Tây Am tự”, được khởi dựng từ thế kỷ XVII để thờ Phật, tọa lạc tại phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh. Ngôi chùa mang kiến trúc truyền thống đặc trưng vùng Bắc Bộ, nằm liền kề đình và đền Đồng Kỵ trong một không gian rộng lớn với nhiều cây cổ thụ và hồ nước. Quần thể này tạo thành một không gian tâm linh thanh tịnh, là nơi sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng của người dân địa phương qua nhiều thế hệ.
Vai trò cách mạng trong thời kỳ tiền khởi nghĩa
Theo ông Dương Văn Khúc, thành viên Ban quản lý di tích chùa Đồng Kỵ, trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, Đồng Nguyên bị thực dân Pháp chiếm đóng. Tuy nhiên, chùa Đồng Kỵ nằm ngoài đê Ngũ Huyện Khê, được xây dựng khép kín và cách xa khu dân cư. Với vị trí được bao bọc bởi rặng tre, mương nước và lau sậy, ngôi chùa trở thành nơi trú ẩn an toàn, thuận tiện cho việc đi lại của các đồng chí Trung ương Đảng.
Chùa được chọn làm cơ sở hoạt động cách mạng quan trọng trong giai đoạn 1940-1945, nơi Tổng Bí thư Trường Chinh cùng các đồng chí như Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt và Nguyễn Lương Bằng thường xuyên qua lại. Cụm di tích đình, đền, chùa Đồng Kỵ đã được công nhận là quần thể văn hóa, lịch sử cấp quốc gia từ năm 1974, thu hút du khách đến tham quan và tìm hiểu về những kỷ vật quý giá từ thời kỳ này.
Hội nghị lịch sử và bản chỉ thị quan trọng
Chùa Đồng Kỵ chứng kiến thời khắc lịch sử vào cuối năm 1944 và đầu năm 1945. Ngày 9/3/1945, phát-xít Nhật đảo chính thực dân Pháp trên toàn Đông Dương. Nhận thấy mâu thuẫn gay gắt giữa Nhật và Pháp, tối cùng ngày, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng mở rộng đã được tổ chức tại chùa Đồng Kỵ.
Ông Dương Văn Khúc chia sẻ: "Theo lời kể của các cụ cao niên, hội nghị có sự tham dự của các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, Lê Đức Thọ cùng hai xứ ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ là Nguyễn Văn Trân và Lê Thanh Nghị." Tuy nhiên, khi hội nghị đang diễn ra, tuần đinh và lý dịch địa phương đến kiểm tra, buộc các đồng chí phải chuyển đến họp tại Đình Bảng.
Tại đây, ngày 12/3/1945, bản Chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Trung ương Đảng đã được phát đi rộng rãi. Văn kiện này trở thành kim chỉ nam cho toàn Đảng và nhân dân trong cao trào kháng Nhật cứu nước, đánh dấu bước chuyển từ khởi nghĩa từng phần sang Tổng khởi nghĩa, dẫn đến thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Nhà lưu niệm và các hiện vật quý giá
Bà Lê Thị Thanh Thư, cán bộ văn hóa phường Đồng Nguyên, cho biết: "Để khẳng định giá trị lịch sử và giáo dục truyền thống cách mạng, Ban quản lý di tích đã xây dựng Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh trong khuôn viên chùa." Nhà lưu niệm gồm bốn gian, vốn là nhà khách của chùa, nơi từng nuôi giấu cán bộ và diễn ra nhiều sự kiện quan trọng.
Nơi đây trưng bày nhiều tài liệu và hiện vật quý, bao gồm:
- Bút tích của Tổng Bí thư Trường Chinh xác nhận thời gian hoạt động từ 1940-1945.
- Vật dụng giản dị như bộ ấm chén, chiếc làn mây, bộ quần áo nhà sư có vết rách.
- Bản trích nội dung chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
- Ảnh chân dung các đồng chí Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ.
Định hướng bảo tồn và phát triển du lịch
Ông Ngô Quang Huy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đồng Nguyên, chia sẻ: "Phường đang lập hồ sơ đề nghị công nhận chùa Đồng Kỵ là An toàn khu thời kỳ tiền khởi nghĩa." Với giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, chùa đã trở thành "địa chỉ đỏ" để tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Phường cũng đang xúc tiến tham mưu cho ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành lập tour du lịch kết nối các di tích trên địa bàn tỉnh. Cụm di tích đình, đền, chùa Đồng Kỵ được chọn là điểm đến trong chuyến tàu di sản “Hà Nội 5 cửa ô”, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và truyền thống cách mạng của vùng đất Bắc Ninh-Kinh Bắc.
