Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới: Cà phê Việt từ truyền thống đến tương lai bền vững
Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới, với chủ đề “Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại”, đã được tổ chức tại Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk. Sự kiện do UBND tỉnh Đắk Lắk phối hợp cùng UNESCO, Trường ĐH Văn hóa Tp.HCM và Tập đoàn Trung Nguyên Legend thực hiện, mở ra không gian trao đổi từ trải nghiệm đời sống bản địa đến các thảo luận học thuật về lịch sử, văn hóa và tương lai ngành cà phê.
Trải nghiệm văn hóa cà phê bản địa
Trước các phiên thảo luận, đại biểu quốc tế đã tham quan Bảo tàng Thế giới Cà phê và trải nghiệm đời sống văn hóa của người Ê Đê tại Buôn Tơng Ju, phường Ea Kao. Những tiếp xúc trực tiếp với tập quán canh tác, chế biến và sinh hoạt gắn với cà phê giúp câu chuyện về di sản trở nên cụ thể và gần với đời sống hơn. Anh Y Jel, 39 tuổi, người Ê Đê ở Buôn Tơng Ju, chia sẻ: “Gia đình tôi vẫn giữ cách uống cà phê đơn giản, chân chất như thời ông bà: hái quả cà phê đỏ mọng, phơi khô, rang, xay rồi uống cùng mật mía.” Cà phê không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn là chất kết nối trong các buổi tụ họp cộng đồng.
Di sản cà phê: Từ khái niệm đến thực tiễn
Theo UNESCO, di sản không nằm ở vật thể tĩnh, mà hiện diện trong tri thức, kỹ năng, tập quán xã hội và những ý nghĩa được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Với cà phê, giá trị của nó trải dài trong toàn bộ hành trình: từ canh tác, chế biến đến văn hóa thưởng thức và đời sống cộng đồng. Nhà sử học Dương Trung Quốc nhấn mạnh: “Cà phê đến Việt Nam khá muộn, nhưng qua thời gian, đã được ‘Việt hóa’ thành nhiều cách thưởng thức khác nhau, từ Bắc đến Trung, Nam.” Quá trình tiếp biến này làm nên chiều sâu cho cà phê Việt Nam, vượt lên giá trị kinh tế đơn thuần.
Góc nhìn quốc tế và bản sắc Việt
Các đại biểu quốc tế chia sẻ quan điểm đa dạng về cà phê. Ông Saadi Salama, Đại sứ Palestine tại Việt Nam, gọi cà phê là “ký ức văn hóa dưới dạng chất lỏng”. Ông Hasan Barit, Phó trưởng phái đoàn Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ, nhấn mạnh vai trò của cà phê trong kết nối trí tuệ thời Ottoman. Trong khi đó, triết lý “Cà phê Đạo - The Tao of Coffee” từ Việt Nam, do ông Đặng Lê Nguyên Vũ sáng tạo, đang lan tỏa toàn cầu, mở ra tương lai bền vững cho cộng đồng nhân loại.
Phát triển bền vững và chuyển đổi số
Ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho biết: “Diễn đàn đã làm rõ hướng đi chung: bảo tồn và phát huy giá trị di sản cà phê gắn với phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế và văn hóa.” Tỉnh Đắk Lắk có hơn 212.000 ha cà phê, đóng góp gần 30% sản lượng cả nước và khoảng 40% GDP địa phương, minh chứng cho mô hình “di sản sống” khi phát triển kinh tế song hành với gìn giữ di sản.
Bài học từ Thái Lan với mô hình cà phê Doi Tung cho thấy phát triển bền vững có thể đi cùng bảo vệ môi trường và ổn định sinh kế. Đồng thời, chuyển đổi số mở ra hướng phát triển mới: số hóa tri thức bản địa, mở rộng hiện diện trên nền tảng số, và kết nối du lịch xanh với truyền thông số. Giáo sư Win Shih từ Đại học Nam California nhận định: “Mục tiêu là biến các giá trị văn hóa thành tài nguyên số có thể tiếp cận từ bất cứ đâu.”
Tương lai của cà phê Việt Nam
Diễn đàn khẳng định cà phê Việt Nam đang dịch chuyển từ không gian văn hóa cộng đồng sang một hệ giá trị có khả năng đại diện cho quốc gia. Nếu được đầu tư đúng hướng, cà phê có thể trở thành “trục mềm” cho phát triển quốc gia, nâng thương hiệu nhờ câu chuyện văn hóa có chiều sâu và mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Cuối cùng, sức thuyết phục của cà phê Việt Nam nằm ở khả năng biến giá trị du nhập thành bản sắc sống, nuôi dưỡng di sản bằng phát triển bền vững.
