Mở rộng Liên minh châu Âu (EU) là một chiến lược quan trọng nhằm củng cố sức mạnh và tầm ảnh hưởng của khối trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay. Tuy nhiên, hành trình này không hề êm ả, với những nguyên nhân cốt lõi như sự chênh lệch về trình độ phát triển, khác biệt về quan điểm và lợi ích giữa các quốc gia.
Hội nghị thượng đỉnh EU-Tây Balkan
Hội nghị thượng đỉnh EU-Tây Balkan vừa diễn ra tại Montenegro đã tập trung thảo luận về việc đẩy nhanh tiến trình gia nhập EU của các nước Tây Balkan. Sáu quốc gia ứng viên gồm Albania, Bosnia và Herzegovina, Kosovo, Bắc Macedonia, Serbia và Montenegro đều theo đuổi mục tiêu này từ lâu, nhưng hiện vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện các tiêu chuẩn của liên minh. Trong số đó, Montenegro được đánh giá là quốc gia có nhiều tiến triển tích cực nhất trên lộ trình hội nhập.
Tại hội nghị, Đức và Pháp đã đề xuất một sáng kiến nhằm đơn giản hóa tiến trình đàm phán gia nhập EU đối với các nước Tây Balkan cũng như Moldova. Điều này cho thấy nỗ lực của EU trong việc thúc đẩy mở rộng, dù vẫn còn nhiều rào cản.
Thách thức từ việc kết nạp thành viên mới
Truyền thông phương Tây từng ví việc EU kết nạp thêm thành viên mới giống như “mở một chiếc hộp Pandora đầy thách thức”. Những khó khăn và rủi ro tiềm ẩn đã được giới chuyên gia cảnh báo từ lâu. Một thực tế là, khi khối càng có nhiều thành viên, việc tìm kiếm tiếng nói và hành động chung càng trở nên khó khăn do sự khác biệt về quan điểm và lợi ích giữa các nước.
Ngoài ra, việc tăng số lượng thành viên cũng có thể làm tăng áp lực lên ngân sách EU, khi các nước thành viên có sự phát triển kinh tế không đồng đều. Điều này khiến những bất đồng về đóng góp tài chính cho ngân sách EU trở nên sâu sắc hơn.
Trường hợp của Ukraine
Một ví dụ điển hình về những khó khăn này là câu chuyện của Ukraine. Dù theo đuổi mục tiêu gia nhập EU nhiều năm nay và nhận được sự hậu thuẫn chính trị mạnh mẽ từ nhiều nước EU, Ukraine vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện cải cách, chống tham nhũng và quản trị kinh tế để đáp ứng các điều kiện gia nhập. EU cũng đối mặt với áp lực không nhỏ khi tiến tới kết nạp một quốc gia có nhu cầu tái thiết khổng lồ như Ukraine, nhất là trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc.
Nội bộ EU từng xảy ra lục đục xung quanh cách thức và thời điểm kết nạp Kiev. Sự phản đối từ Hungary là một lực cản đáng kể, nhưng mới đây, Hungary đã phát đi tín hiệu từ bỏ quyền phủ quyết kéo dài đối với Ukraine, đánh dấu một bước tiến lớn cho Kiev trên tiến trình gia nhập EU.
Lợi ích chiến lược của việc mở rộng
Dù đối mặt nhiều thách thức, không thể phủ nhận rằng việc mở rộng EU sẽ đưa khối này trở thành đối tác có mức độ ảnh hưởng và vị thế mạnh hơn trên trường quốc tế. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa khẳng định: “Kết nạp thêm thành viên không chỉ là một mục tiêu chính trị mà còn là lợi ích chiến lược của châu Âu trong bối cảnh hiện nay.” Ông nhấn mạnh đây là khoản đầu tư cho hòa bình, ổn định và an ninh lâu dài của toàn lục địa.
Giới chuyên gia cho rằng cuộc chiến tại Ukraine đã làm thay đổi hoàn toàn cách EU nhìn nhận về chính sách mở rộng. Việc Ukraine được trao quy chế ứng cử viên vào tháng 6 năm 2022, chỉ vài tháng sau khi xung đột bùng phát, phản ánh mức độ khẩn cấp địa chính trị đối với việc mở rộng EU.
Những bước tiến cụ thể
EU vừa thông qua quyết định khởi động đàm phán về xóa bỏ phí chuyển vùng di động giữa EU và các quốc gia Tây Balkan. Điều này mang lại lợi ích thiết thực cho người dân các nước Tây Balkan, khi họ có thể gọi điện, nhắn tin và sử dụng dữ liệu di động khi đi lại ở các nước EU mà không phải trả thêm phí chuyển vùng.
Tuy nhiên, hành trình gia nhập EU vẫn còn nhiều thách thức, buộc các nước ứng viên phải nỗ lực thúc đẩy cải cách, bao gồm cải cách thể chế và từng bước đồng bộ hóa chính sách đối ngoại theo định hướng chung của EU. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa lưu ý: “Đẩy nhanh tiến trình kết nạp thêm thành viên không đồng nghĩa với việc hạ thấp các tiêu chuẩn chuyên môn của quy trình gia nhập EU.”
