Nhật Bản: Quốc gia châu Á duy nhất bỏ Tết Nguyên đán
Trong khi hầu hết các quốc gia châu Á như Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia vẫn giữ gìn Tết Nguyên đán theo lịch âm, Nhật Bản đã chính thức từ bỏ truyền thống này từ năm 1873. Quốc gia này áp dụng lịch Gregory, hay còn gọi là Dương lịch, thay thế hoàn toàn lịch âm dương truyền thống. Việc này khiến Tết của Nhật Bản, được gọi là Shōgatsu, được ấn định cố định vào ngày 1/1 hàng năm, thay vì diễn ra theo chu kỳ âm lịch như các nước láng giềng.
Lịch sử chuyển đổi và bối cảnh cải cách
Trước năm 1873, Nhật Bản vẫn sử dụng lịch âm dương tương tự Trung Quốc, với các tháng tính theo chu kỳ Mặt Trăng và được điều chỉnh bằng tháng nhuận để phù hợp với năm dương lịch. Khi đó, Tết truyền thống của Nhật diễn ra vào những thời điểm khác nhau, thường rơi vào khoảng từ cuối tháng 1 đến giữa tháng 2, tùy theo chu kỳ âm lịch. Tuy nhiên, quyết định từ bỏ Tết Âm lịch diễn ra trong bối cảnh chính quyền Minh Trị tiến hành cải cách toàn diện nhằm hiện đại hóa đất nước.
Theo các tài liệu của Thư viện Quốc hội Nhật Bản, việc chuyển sang Dương lịch là một phần của chiến lược “Thoát Á nhập Âu”, giúp đồng bộ hệ thống hành chính, kinh tế và giao thương với các quốc gia phương Tây. Mục tiêu chính là rút ngắn số ngày nghỉ lễ trong năm và tạo sự thống nhất trong hệ thống lịch, từ đó thúc đẩy phát triển và hội nhập quốc tế.
Phản ứng của người dân và sự thích nghi
Việc bãi bỏ lịch âm ở Nhật Bản được ban hành quá đột ngột, khiến người dân khi đó gần như không kịp chuẩn bị cho năm mới. Thời gian đầu, nhiều người phản đối gay gắt việc bỏ Tết âm lịch, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, nơi truyền thống vẫn được duy trì mạnh mẽ. Nhiều người vẫn tiếp tục đón Tết Nguyên đán cho đến đầu thế kỷ XX, nhưng theo thời gian, Tết Dương lịch dần thay thế và trở thành phổ biến trong xã hội Nhật Bản.
Truyền thống đón năm mới hiện đại của Nhật Bản
Ngày nay, người Nhật tổ chức nhiều nghi lễ độc đáo vào dịp năm mới. Đêm giao thừa, họ thường tập trung tại các ngôi đền thiêng để tham gia Lễ rung chuông, gióng lên 108 hồi chuông đánh dấu thời điểm bắt đầu năm mới. Con số 108 tượng trưng cho những dục vọng trong con người, và nghi thức này được xem như cách gột rửa tâm hồn, xóa đi những ham muốn tầm thường, giúp mọi người gạt bỏ lo âu, muộn phiền của năm cũ.
Về ẩm thực, người Nhật thường ăn bánh mochi trong dịp năm mới (Oshōgatsu). Loại bánh làm từ gạo nếp giã dẻo này tượng trưng cho sự trường thọ, dẻo dai và thịnh vượng. Trong những ngày đầu năm, mochi xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như:
- Kagami mochi: Gồm hai bánh gạo chồng lên nhau, dùng làm đồ lễ trong nhà để cầu may.
- Súp ozoni: Ăn vào ngày đầu năm với ý nghĩa cầu sức khỏe, may mắn và khởi đầu thuận lợi.
Sự chuyển đổi này không chỉ phản ánh quá trình hiện đại hóa mà còn cho thấy khả năng thích nghi văn hóa của người Nhật, từ truyền thống âm lịch sang những phong tục mới gắn liền với Dương lịch.
