Máy bán hàng tự động Nhật Bản đối mặt 'cái chết' trước sự thay đổi của thị trường
Từng được xem là biểu tượng của sự tiện lợi, hiệu quả và tinh thần lạc quan trong nền kinh tế Nhật Bản, những chiếc máy bán hàng tự động giờ đây đang phải đối mặt với một tương lai bấp bênh. Sự hiện diện dày đặc của chúng, từ đỉnh núi Phú Sĩ đến những vùng nông thôn xa xôi, có thể sẽ không còn phổ biến như trước đây.
Áp lực kinh tế và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng
Theo Japan Times, các công ty đồ uống đang buộc phải xem xét lại mô hình kinh doanh máy bán hàng tự động. Kênh bán hàng này ngày càng kém hiệu quả khi người tiêu dùng có nhiều lựa chọn mua nước ngọt, nước trái cây hay trà xanh với giá cạnh tranh hơn tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc hiệu thuốc. Đồng thời, chi phí vận hành liên tục tăng cao đang đè nặng lên các doanh nghiệp.
Tuần trước, công ty sản xuất đồ uống Pokka Sapporo Food & Beverage đã thông báo sẽ bán mảng kinh doanh máy bán hàng tự động cho bên khác từ ngày 1/10, với lý do "môi trường kinh doanh ngày càng khó khăn". Trong thông cáo, công ty cho biết nhu cầu thị trường tăng chậm trong bối cảnh giá bán phải điều chỉnh do chi phí nguyên liệu tăng cao, trong khi người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu.
Các doanh nghiệp lớn cắt giảm quy mô
Không chỉ Pokka Sapporo, nhiều tập đoàn lớn khác cũng đang thu hẹp hoạt động. DyDo Group Holdings cho biết sẽ cắt giảm 20.000 máy bán hàng tự động trong tổng số 270.000 máy đang vận hành trong năm tài khóa 2026, bắt đầu từ tháng 4. Trong khi đó, Coca-Cola Bottlers Japan Holdings, doanh nghiệp sở hữu khoảng 640.000 máy bán hàng tự động, đã ghi nhận khoản lỗ suy giảm tài sản phi tiền mặt trị giá 88,1 tỷ yen (khoảng 557 triệu USD) trong nửa đầu năm ngoái.
Tính đến tháng 12/2024, Nhật Bản có khoảng 1,98 triệu máy bán đồ uống tự động, giảm so với 2,2 triệu máy vào tháng 12/2014. Con số này phản ánh rõ ràng sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, khi nhiều người dần rời bỏ máy bán hàng tự động để mua đồ uống ở các kênh bán lẻ khác.
Nguyên nhân chính: Giá cả và phương thức thanh toán
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự suy giảm này là vấn đề giá cả. Đồ uống bán qua máy thường được niêm yết theo giá chuẩn, cao hơn mức giá tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc hiệu thuốc. Nhà phân tích bán lẻ độc lập Akihito Nakai nhận định: "Những người không thấy thu nhập tăng bắt đầu chú ý nhiều hơn đến chi phí. Và mua đồ uống ở siêu thị hay cửa hàng tiện lợi thay vì máy bán hàng tự động là cách tiết kiệm khá dễ dàng."
Bên cạnh đó, việc thiếu các lựa chọn thanh toán không tiền mặt cũng khiến máy bán hàng tự động kém hấp dẫn, đặc biệt với người trẻ. Khi mua đồ uống tại siêu thị hoặc cửa hàng tiện lợi, người tiêu dùng có thể thanh toán bằng nhiều phương thức điện tử. Một số máy bán hàng đã hỗ trợ thanh toán điện tử, nhưng không phải tất cả.
Khảo sát năm ngoái của MP-Solution - nhà cung cấp dịch vụ thanh toán không tiền mặt - cho thấy khoảng 56% trong số 600 người dùng máy bán hàng tại Tokyo từng từ bỏ ý định mua đồ uống khi phát hiện máy không hỗ trợ thanh toán điện tử.
Tương lai bấp bênh của một biểu tượng
Những cỗ máy vốn được xem là thành tựu kỹ thuật kết hợp giữa công nghệ và thiết kế cơ học truyền thống giờ đây phải đối mặt với nhiều thách thức: chi phí bảo trì thiết bị tăng, tình trạng thiếu lao động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các kênh bán lẻ hiện đại. Sự suy giảm của máy bán hàng tự động không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong lối sống và thói quen tiêu dùng của người Nhật Bản.
Dù vẫn còn hiện diện tại nhiều góc phố, nhưng tương lai của những chiếc máy bán hàng tự động - một thời từng là niềm tự hào của xứ sở mặt trời mọc - đang trở nên mờ nhạt hơn bao giờ hết trước làn sóng chuyển đổi số và sự tiện lợi vượt trội của các hình thức mua sắm mới.
