Du lịch Việt Nam: Tái định vị để vươn tầm, bảo tồn bản sắc làm nền tảng
Trong chặng đường phát triển mới, du lịch Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái định vị để vươn lên mạnh mẽ. Nếu việc giữ gìn bản sắc văn hóa được xem là nền móng vững chắc, thì xác lập lại vị thế chính là điều kiện tiên quyết để ngành này bứt phá. Du lịch không còn đơn thuần là một ngành kinh tế, mà được nhận diện như một lĩnh vực tổng hợp, có mối liên kết chặt chẽ với văn hóa, con người, môi trường và sức mạnh mềm của quốc gia. Sự thay đổi trong cách tiếp cận này không chỉ đáp ứng đòi hỏi nội tại của ngành, mà còn phù hợp với định hướng chiến lược của đất nước trong thời kỳ mới.
Du lịch: Không gian đặc thù để gìn giữ và lan tỏa văn hóa
Du lịch là một không gian đặc thù, nơi các giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được thực hành, sáng tạo và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại. Do đó, hoạt động du lịch không thể tách rời khỏi văn hóa và con người, càng không thể chạy theo tăng trưởng thuần túy về số lượng mà xem nhẹ chiều sâu giá trị. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, mô hình du lịch dựa chủ yếu vào số lượng, khai thác tài nguyên theo chiều rộng với giá trị gia tăng thấp đang ngày càng bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng.
Nhiều điểm đến rơi vào tình trạng quá tải, môi trường sinh thái bị suy giảm, bản sắc văn hóa bị bào mòn, trong khi lợi ích kinh tế phân bổ chưa hài hòa và cộng đồng địa phương chưa giữ được vai trò trung tâm. Những bất cập này làm suy giảm sức hấp dẫn của điểm đến, khiến du lịch Việt Nam khó vươn tới các phân khúc giá trị cao và tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh ganh đua điểm đến toàn cầu ngày càng gay gắt. Chính vì vậy, việc tái xác lập định hướng phát triển của du lịch Việt Nam mang ý nghĩa chiến lược lâu dài và cấp bách.
Định hướng từ các nghị quyết của Đảng và Nhà nước
Ngày 7 tháng 1 năm 2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết này nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, thật sự trở thành sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Trong cấu trúc xã hội, du lịch là lĩnh vực có khả năng chuyển hóa trực tiếp các giá trị văn hóa thành nguồn lực cho tăng trưởng, đồng thời lan tỏa những giá trị ấy ra xã hội và thế giới.
Chuyển hóa văn hóa thành động lực phát triển du lịch
Tuy nhiên, chuyển hóa như thế nào để không làm biến dạng hay nghèo nàn bản sắc, mà trái lại làm giàu và tái sinh các giá trị văn hóa, chính là bài toán then chốt để du lịch tạo được bước tiến mới. Trước hết, cần xác lập rõ mục tiêu vận động của ngành. Nếu ở giai đoạn trước, tăng trưởng chủ yếu được đo bằng số lượt khách, doanh thu và tốc độ mở rộng điểm đến, thì trong chặng đường tiếp theo, hệ tiêu chí đánh giá cần được mở rộng và điều chỉnh một cách căn bản.
Hiệu quả của du lịch phải được xem xét thông qua chất lượng trải nghiệm, mức độ gìn giữ và lan tỏa văn hóa, tác động tích cực đến môi trường, cũng như đóng góp thực chất vào việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Song hành với đó, du lịch Việt Nam cần được định hình lại giá trị cốt lõi của điểm đến. Việt Nam không chỉ có cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn, mà còn là một không gian văn hóa đa dạng, với bề dày lịch sử, truyền thống và bản sắc phong phú của 54 dân tộc anh em.
Vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương
Văn hóa bản địa, tri thức dân gian, lịch sử và phong tục tập quán cần được đặt vào vị trí trung tâm trong quá trình kiến tạo sản phẩm du lịch. Những giá trị ấy phải được chuyển tải thành các trải nghiệm có chiều sâu, qua đó nâng tầm điểm đến và gia tăng khả năng giữ chân du khách. Một nội dung quan trọng khác trong tiến trình tái định vị là xác lập lại vai trò của cộng đồng địa phương.
Nghị quyết số 80 nhấn mạnh vị thế chủ thể của nhân dân trong bảo tồn và phát huy văn hóa. Vận dụng vào lĩnh vực du lịch, điều đó đồng nghĩa với việc cộng đồng địa phương không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà phải trở thành người đồng sáng tạo giá trị, là chủ thể gìn giữ và truyền tải bản sắc. Khi người dân tham gia thực chất vào chuỗi giá trị du lịch, được hưởng lợi công bằng và có tiếng nói trong quá trình hoạch định, du lịch mới có nền tảng xã hội vững chắc và lâu dài.
Hoàn thiện thể chế và chính sách
Việc tái định vị du lịch Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện thể chế và chính sách. Các văn kiện, nghị quyết của Đảng đều coi hoàn thiện thể chế là một trong những đột phá chiến lược. Đối với du lịch, thể chế không chỉ là khung pháp lý quản lý hoạt động kinh doanh, mà còn là công cụ định hướng giá trị và kiểm soát chất lượng vận động của ngành.
Việc xây dựng và thực thi nghiêm túc các tiêu chí về du lịch bền vững, giới hạn chịu tải của điểm đến, bảo vệ môi trường và di sản văn hóa cần được coi là yêu cầu bắt buộc, không thể thỏa hiệp. Không cho phép đánh đổi môi trường, văn hóa và văn minh xã hội để lấy lợi ích kinh tế trước mắt. Trong cấu trúc quốc gia, quá trình tái định vị du lịch còn gắn với chiến lược vùng theo tinh thần các nghị quyết của Bộ Chính trị.
Du lịch gắn với phát triển vùng và sức mạnh mềm quốc gia
Du lịch tại khu vực trung du, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn có vai trò quan trọng trong gìn giữ văn hóa, ổn định dân cư, củng cố quốc phòng, an ninh và giữ vững thế trận lòng dân. Nếu được định hướng đúng, hoạt động du lịch tại các khu vực này có thể tạo sinh kế bền vững, góp phần giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách và tăng cường sự gắn bó của cộng đồng với quê hương, đất nước.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, tái định vị du lịch Việt Nam đồng thời là quá trình gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Du lịch là một kênh đối ngoại nhân dân hiệu quả, góp phần truyền tải hình ảnh, giá trị và thông điệp của Việt Nam ra thế giới. Một nền du lịch được xây dựng trên nền tảng văn hóa, tôn trọng sự khác biệt, đề cao trải nghiệm chân thực và trách nhiệm xã hội sẽ giúp Việt Nam xác lập hình ảnh một quốc gia vừa hiện đại, vừa giàu bản sắc, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.
Đồng bộ từ chính sách đến hành động
Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ hoạch định chính sách, quy hoạch điểm đến, kiến tạo sản phẩm, đào tạo nhân lực đến truyền thông, quảng bá. Mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế văn hóa đặc thù, tránh dàn trải và sao chép mô hình một cách máy móc. Mỗi doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy khai thác ngắn hạn sang đầu tư dài hạn, gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Mỗi cộng đồng cần được trao quyền và hỗ trợ để thật sự trở thành chủ thể của tiến trình đi lên.
Năm 2026 đánh dấu điểm khởi đầu cho một chặng đường mới, với mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và đạt doanh thu 1,125 triệu tỷ đồng. Khi du lịch xác lập được hướng đi đúng đắn, ngành sẽ đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, phát huy vai trò là một trong năm trụ cột thúc đẩy kinh tế quốc gia trong thời kỳ mới, qua đó góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
