Bài học từ láng giềng: Luật hóa quyền hoàn tiền, công nghệ giám sát để chống 'chặt chém' du khách
Trong khi nạn "chặt chém" du khách vẫn thường xuyên tái diễn tại các điểm nóng du lịch ở Việt Nam, các quốc gia láng giềng trong khu vực đã và đang triển khai những biện pháp quản lý mạnh mẽ và hiệu quả hơn. Thay vì chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, họ áp dụng đồng bộ các giải pháp từ luật hóa quyền hoàn tiền, tích hợp công nghệ giám sát đến tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn, nhằm bảo vệ du khách và giữ gìn hình ảnh điểm đến.
Việt Nam: Nhiều vụ việc 'chặt chém' gây bức xúc
Mới đây, vào ngày 24/2, một nữ du khách người Mỹ đã bị một tài xế xe ôm thu một triệu đồng cho chuyến đi từ đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô lên phố Tràng Tiền, phường Hoàn Kiếm. Dù đã nói rõ địa chỉ điểm đến, tài xế vẫn cố tình đi lòng vòng khiến khách nữ phải mở Google Map để nhắc nhở. Trước đó hơn một tháng, Công an phường Hoàn Kiếm đã xử phạt một phụ nữ bán rong khi lấy của khách quốc tế 250.000 đồng cho một chiếc nón lá.
Hồi tháng 7/2025, một nhóm khách Philippines cũng bị chặt chém hơn 1,4 triệu đồng cho quãng đường chỉ khoảng 1 km tại phố cổ. Hai tháng sau, một gia đình Australia lại mất 1,2 triệu đồng chi phí cho chuyến đi xích lô, cao gấp ba lần giá quy định. Các vụ việc này lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, khiến nhiều người dân bày tỏ sự bức xúc và kêu gọi cần có các biện pháp xử lý mạnh tay hơn để ngăn chặn hành vi làm xấu hình ảnh người Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Các nước láng giềng: Đa dạng giải pháp từ hành chính đến công nghệ
Tình trạng "chặt chém" tương tự không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn phổ biến tại nhiều quốc gia trong khu vực. Tại Thái Lan, du khách thường xuyên phản ánh về việc taxi và xe tuk-tuk từ chối bật đồng hồ đo, thay vào đó là thỏa thuận giá cao gấp 5-10 lần hoặc ép khách ghé vào các cửa hàng trang sức để nhận hoa hồng. Theo dữ liệu từ Bộ Giao thông Vận tải Thái Lan, chỉ trong 5 tháng từ tháng 10/2023 đến tháng 2/2024, đơn vị này đã tiếp nhận hơn 10.600 khiếu nại liên quan đến dịch vụ taxi.
Tại Singapore, từng xảy ra vụ việc khách nhận hóa đơn món cua gần 1.000 đôla Singapore (tương đương 780 USD) tại khu Clarke Quay. Ở Hàn Quốc, chợ truyền thống Gwangjang, một điểm du lịch nổi tiếng tại Seoul, đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin của người dân và du khách khi các video tố cáo người bán hàng thu phí sai bảng giá và cắt xén khẩu phần gây bão trên mạng xã hội vào cuối năm 2025.
Chiến lược quốc gia: Từ Thái Lan đến Trung Quốc
Chính phủ Thái Lan xác định việc lấy lại niềm tin của du khách là chiến lược quốc gia quan trọng. Lực lượng Cảnh sát Du lịch được nâng cấp quyền hạn và tích hợp công nghệ vào quản lý thông qua ứng dụng "Police I Lert U", cho phép du khách gửi hình ảnh và định vị trực tiếp về trung tâm điều hành 24/7. Khi có báo cáo về việc taxi hoặc tuk-tuk gian lận, lực lượng tuần tra gần nhất có thể can thiệp trong vòng 15-30 phút.
Cục Vận tải Đường bộ Thái Lan áp dụng mức phạt hành chính tối đa 5.000 Baht (khoảng 4,1 triệu đồng) và đình chỉ giấy phép lái xe từ 30-90 ngày đối với tài xế vi phạm lần đầu. Việc thu hồi giấy phép vĩnh viễn được áp dụng nếu tài xế tái phạm nhiều lần hoặc có hành vi đe dọa nghiêm trọng đến an toàn của khách. Bên cạnh đó, việc triển khai camera AI tại các điểm nóng như Khao San hay Wat Phra Kaew đã giúp nhận diện các đối tượng chèo kéo thường xuyên, đưa vào danh sách theo dõi của cảnh sát, góp phần giảm tỷ lệ phản ánh tiêu cực tại các khu vực này.
Trung Quốc tập trung vào việc quản lý các công ty lữ hành và bảo vệ quyền lợi tiêu dùng thông qua quy định pháp lý nghiêm ngặt. Tại các tỉnh trọng điểm như Vân Nam, chính quyền ban hành chính sách cho phép du khách đổi trả hàng hóa đã mua trong tour trong vòng 30 ngày mà không cần lý do, nếu cửa hàng nằm trong danh sách liên kết lữ hành. Bộ Văn hóa và Du lịch Trung Quốc yêu cầu tất cả hợp đồng tour phải đăng ký trên hệ thống điện tử quốc gia để giám sát dòng tiền và lịch trình. Những doanh nghiệp vi phạm bị đưa vào danh sách đen, bị cấm tham gia thị trường và công khai thông tin trên các cổng thông tin đại chúng.
Singapore và Hàn Quốc: Cơ chế pháp lý chặt chẽ và sự tham gia của cộng đồng
Tại Singapore, Đạo luật Bảo vệ Người tiêu dùng (Thương mại Công bằng) cho phép Hiệp hội Người tiêu dùng Singapore can thiệp và yêu cầu các cửa hàng lừa đảo phải bồi thường hoặc đóng cửa. Đối với các sạp ăn uống đường phố, việc niêm yết giá là bắt buộc. Hộ kinh doanh vi phạm sẽ bị tích điểm phạt và có thể mất quyền thuê mặt bằng. Singapore còn thiết lập Tòa án khiếu nại nhỏ, cho phép du khách giải quyết tranh chấp tài chính nhanh chóng với chi phí thấp mà không cần quy trình tố tụng phức tạp.
Vụ việc tại chợ Gwangjang, Hàn Quốc cuối năm 2025 đã dẫn đến một động thái chưa từng có khi Hiệp hội thương nhân nộp đơn kiện đòi bồi thường 300 triệu won (khoảng 205.000 USD) đối với các gian hàng làm xấu hình ảnh chợ. Chính quyền Seoul cũng triển khai đội quân "khách hàng bí mật" đi kiểm tra định lượng và giá cả, đồng thời đình chỉ kinh doanh ngay lập tức với các sạp hàng bị phát hiện gian lận. Hàn Quốc duy trì lực lượng Cảnh sát Du lịch chuyên trách, có khả năng ngoại ngữ tốt để hỗ trợ và xử lý khiếu nại của khách nước ngoài tại chỗ. Chính quyền Seoul áp dụng cơ chế "thẻ vàng, thẻ đỏ" đối với dịch vụ vận tải, theo đó tài xế taxi bị phản ánh vi phạm lỗi chặt chém hoặc từ chối phục vụ quá ba lần sẽ bị thu hồi giấy phép hành nghề vĩnh viễn.
Kết luận: Phối hợp liên ngành và minh bạch hóa thông tin
Tại Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Singapore, việc kiểm soát "chặt chém" được thực hiện thông qua sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa lực lượng cảnh sát du lịch, cơ quan quản lý giao thông và các hiệp hội thương mại. Các chính sách này hướng tới mục tiêu chung là minh bạch hóa thông tin dịch vụ, từ giá cước vận chuyển đến định lượng thực phẩm, nhằm duy trì tính cạnh tranh của điểm đến trong chuỗi cung ứng du lịch toàn cầu. Bài học từ các nước láng giềng cho thấy, để giải quyết triệt để nạn "chặt chém", cần có sự kết hợp giữa biện pháp hành chính cứng rắn, công nghệ hiện đại và khung pháp lý nghiêm minh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng một cách hiệu quả.
