Dù từng được hàng loạt thương hiệu lớn như Hugo Boss, H&M săn đón, startup Ananas Anam với sản phẩm Piñatex – vật liệu làm từ lá dứa thay thế da động vật – vẫn phải nộp đơn phá sản vào cuối năm 2025. Thất bại không đến từ công nghệ mà từ mô hình kinh doanh thiếu khả năng tạo dòng tiền bền vững.
Piñatex: Biểu tượng kinh tế tuần hoàn thất bại
Ý tưởng biến lá dứa bỏ đi thành vật liệu thời trang từng được ca ngợi là hình mẫu hoàn hảo của kinh tế tuần hoàn. Hơn 1.000 thương hiệu, nhà thiết kế đã thử nghiệm Piñatex, từ Hugo Boss, H&M đến khách sạn Hilton Bankside tại London với "Vegan Suite" nội thất từ lá dứa. Tuy nhiên, cuối năm 2025, Ananas Anam tại Anh bước vào thủ tục quản trị phá sản, pháp nhân Tây Ban Nha thanh lý sau khi không tìm được vốn mới.
Công nghệ không phải vấn đề
Piñatex không phải da thuần túy từ lá dứa, mà là sợi cellulose ép không dệt, phủ polymer để chống nước và mài mòn. Đây là nghịch lý chung của vật liệu sinh học: giảm polymer thì nhanh hỏng, tăng polymer thì mất tính "xanh". Một nghiên cứu trên Nature Reviews Bioengineering năm 2024 cho thấy nhiều vật liệu sinh học vẫn phải kết hợp polymer để đáp ứng tiêu chuẩn công nghiệp.
Mô hình kinh doanh là rào cản lớn nhất
Dù nổi tiếng, Piñatex không thể biến sự quan tâm thành doanh thu ổn định. Năm 2023, doanh thu chỉ 1,1 triệu bảng Anh, lỗ hơn 1 triệu bảng. Hầu hết thương hiệu chỉ dùng Piñatex trong các bộ sưu tập giới hạn, không đưa vào sản xuất đại trà do chi phí cao, chuỗi cung ứng phức tạp. Lá dứa phải thu gom ngay sau thu hoạch, xử lý sợi, vận chuyển sang châu Âu hoàn thiện, khiến giá thành khó cạnh tranh với da tổng hợp PU.
Bài học cho vật liệu xanh
Theo báo cáo The State of Fashion 2025 của McKinsey và Business of Fashion, người tiêu dùng nhạy cảm giá khiến thương hiệu ưu tiên tối ưu chi phí. Piñatex minh họa "thung lũng tử thần" của deeptech: phát minh xuất sắc chưa chắc thành doanh nghiệp bền vững. Để thành công, vật liệu mới phải rẻ hơn, dễ sản xuất hơn, ít rủi ro hơn so với hiện tại. Câu chuyện Piñatex là lời nhắc nhở rằng giữa ý tưởng được yêu thích và doanh nghiệp tồn tại lâu dài, yếu tố quyết định là khả năng tạo dòng tiền bền vững.
