Nữ sinh dân tộc Tày biến nỗi trăn trở thành hệ thống cảnh báo thiên tai thông minh
Chứng kiến quê hương Cao Bằng phải hứng chịu những thiệt hại nặng nề do lũ quét và sạt lở đất, Nông Phương Anh - học sinh lớp 12 Anh, Trường THPT Chuyên Cao Bằng - đã quyết tâm sáng chế Hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất SAVE.AI. Mục tiêu của em là góp phần giảm thiểu rủi ro cho cộng đồng trước những hiện tượng thiên tai cực đoan ngày càng phức tạp.
Khởi nguồn từ những mất mát thực tế
Những đợt thiên tai trong thời gian qua đã để lại hậu quả nghiêm trọng: nhiều xóm bị cô lập hoàn toàn, nhà cửa và tài sản của người dân bị phá hủy, hệ thống giao thông tê liệt, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Từ nỗi trăn trở đó, với sự hướng dẫn tận tình của cô giáo Nguyễn Thị Thanh Huệ (cùng trường THPT Chuyên Cao Bằng) và sự đồng hành của Ma Khánh Nhi (sinh viên Trường Đại học Ngoại thương), Phương Anh đã ấp ủ và biến ý tưởng thành hiện thực sau nhiều tháng nghiên cứu.
Thiết kế đơn giản nhưng hiệu quả vượt trội
Hệ thống SAVE.AI được thiết kế với nguyên lý đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao, tập trung vào việc thu thập dữ liệu thời gian thực và đưa ra cảnh báo kịp thời. Hệ thống bao gồm hai thành phần chính: hộp cảm biến được đặt tại các khu vực có nguy cơ cao và website cảnh báo cho phép chính quyền địa phương cùng người dân theo dõi tình hình.
Cảm biến đa chức năng trong hệ thống có khả năng đo đồng thời bốn chỉ số quan trọng: độ ẩm đất, rung động, lượng mưa và áp lực nước ngầm. Tất cả được tích hợp trong một hộp nhỏ gọn, có khả năng chống nước, chống bụi và hoạt động bằng pin kết hợp năng lượng mặt trời.
Ưu điểm vượt trội cho vùng sâu, vùng xa
Điểm đặc biệt của SAVE.AI là sử dụng sóng RF (LoRa RFM95) để truyền dữ liệu xa đến 3 km mà không cần kết nối Internet, điện thoại di động hay hạ tầng viễn thông phức tạp. Điều này giúp hệ thống trở nên lý tưởng cho các vùng sâu, vùng xa, nơi cơ sở hạ tầng còn nhiều hạn chế.
Dữ liệu thu thập được sẽ truyền về trung tâm, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ phân tích, lọc nhiễu theo đặc điểm địa hình cụ thể và dự báo nguy cơ lũ quét, sạt lở với độ chính xác cao. Thuật toán có khả năng tự học khi có thêm dữ liệu mới, càng vận hành lâu dài sẽ càng trở nên chính xác hơn.
Đa kênh cảnh báo đảm bảo thông tin đến mọi người dân
Để đảm bảo cảnh báo kịp thời đến với tất cả người dân, SAVE.AI được tích hợp nhiều kênh thông tin:
- Website giám sát từ xa cho phép theo dõi trực tuyến
- Tin nhắn SMS gửi đến điện thoại người dân
- Hệ thống loa và đèn cảnh báo tại chỗ
Hành trình thử nghiệm đầy thách thức
Phương Anh chia sẻ: "Quá trình phát triển hệ thống nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ thầy cô, nhà trường và chính quyền địa phương, nhưng cũng không ít thách thức." Những khó khăn bao gồm:
- Địa hình hiểm trở khi lắp đặt thiết bị
- Tín hiệu bị che chắn ở vùng núi
- Thiếu dữ liệu dài hạn để huấn luyện AI
- Thời tiết khắc nghiệt ảnh hưởng đến hoạt động của cảm biến
Để đánh giá hiệu quả thực tế, nữ sinh dân tộc Tày đã mang hệ thống đi thử nghiệm tại Km211+300, QL34, xã Nguyên Bình - nơi thường xuyên xảy ra lũ quét. Những ngày đi bộ, lội suối hàng cây số để khảo sát đã giúp em thấu hiểu hơn những thách thức mà người dân phải đối mặt hàng ngày.
Khát vọng bảo vệ cộng đồng
"Em hy vọng một ngày nào đó, hệ thống này sẽ được lắp đặt ở nhiều bản làng, góp phần tích cực vào việc cảnh báo sớm thiên tai, nhằm bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân", Phương Anh bày tỏ nguyện vọng. Em cũng quyết tâm tạo ra một sản phẩm có hiệu quả cao nhưng chi phí thấp, để tất cả mọi người đều có thể tiếp cận và sử dụng.
Thành tích ấn tượng và giải thưởng xứng đáng
Câu chuyện của Nông Phương Anh không chỉ là một thành tích khoa học kỹ thuật, mà còn là bài học về khát vọng cống hiến của tuổi trẻ, về việc làm chủ công nghệ để tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng. SAVE.AI đã xuất sắc trở thành một trong 43 sản phẩm giành Giải thưởng "Tuổi trẻ sáng tạo" toàn quốc năm 2025.
Ở tuổi 18, Nông Phương Anh đã ghi dấu ấn với nhiều thành tựu nổi bật: hạng 49 thế giới tại VEX Robotics World Championship 2024 cùng hàng loạt giải thưởng học sinh giỏi trong nước và quốc tế. Hành trình của em tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong việc ứng dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước.
