Hội Thiên văn Hà Nội (HAS) và CLB Thiên văn Đà Nẵng (DAC) thuộc Đại học Đà Nẵng vừa chia sẻ lịch thiên văn tháng 8, trong đó có 5 sự kiện đáng chú ý. Đây là tháng hội tụ trận mưa sao băng có lịch sử quan sát hơn 2.000 năm, hai lần sao Thủy và sao Kim đạt ly giác cực đại, cùng nhật thực toàn phần và nguyệt thực một phần. Hai hiện tượng nhật thực và nguyệt thực đều không thể quan sát được tại Việt Nam.
Các mốc chính của lịch thiên văn tháng 8 gồm:
- 2/8: Sao Thủy đạt ly giác cực đại phía tây.
- 12/8: Nhật thực toàn phần, không nhìn thấy từ Việt Nam.
- 12–13/8: Mưa sao băng Perseids.
- 15/8: Sao Kim đạt ly giác cực đại phía đông.
- 27–28/8: Nguyệt thực một phần, không nhìn thấy từ Việt Nam.
Sao Thủy sáng rõ nhất vào sáng 2/8
Theo HAS và DAC, ngày 2/8 sao Thủy sẽ nằm ở vị trí ly giác phía tây lớn nhất, cách Mặt Trời 19,5 độ. Đây là cơ hội tốt để quan sát hành tinh gần Mặt Trời nhất, vốn thường bị ánh nắng lấn át và rất khó thấy. Người quan sát nên thức dậy sớm, nhìn về hướng đông ngay trước khi Mặt Trời mọc; sao Thủy sẽ hiện ra như một chấm sáng nhỏ ở gần đường chân trời.
Nhật thực toàn phần ngày 12/8
Nhật thực diễn ra khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời, che khuất một phần hoặc toàn bộ ánh sáng Mặt Trời nhìn từ Trái Đất. Hiện tượng này chỉ xuất hiện vào kỳ trăng non và chỉ quan sát được ở một số khu vực nhất định trên địa cầu.
Trong sự kiện ngày 12/8, nhật thực là toàn phần, tức Mặt Trăng che kín hoàn toàn Mặt Trời, để lộ vành nhật hoa. Vùng quan sát hiện tượng gồm châu Âu, Bắc Á, Bắc/Tây Phi, phần lớn Bắc Mỹ, Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Bắc Cực. Theo HAS và DAC, Việt Nam không nằm trong vùng có thể quan sát đợt nhật thực này.
Mưa sao băng Perseids – đêm 12, rạng sáng 13/8
Điểm nhấn của tháng là trận mưa sao băng Perseids, hoạt động mạnh nhất vào đêm 12 và rạng sáng 13/8. Trận mưa sao băng này có nguồn gốc từ sao chổi Swift-Tuttle, được phát hiện từ năm 1862, và gắn với lịch sử quan sát hơn 2.000 năm của con người.
Cơ chế hình thành mưa sao băng như sau: khi sao chổi Swift-Tuttle di chuyển gần Mặt Trời, nó để lại nhiều mảnh vụn nhỏ trải dài trong không gian. Khi Trái Đất đi qua khu vực tàn dư này, các mảnh vụn lao vào khí quyển với tốc độ rất cao, ma sát với không khí, nóng lên và tạo thành những vệt sáng gọi là sao băng. Theo HAS và DAC, đây là trận mưa sao băng nổi tiếng và được mong chờ nhất trong năm.
Sao Kim đạt ly giác cực đại phía đông ngày 15/8
Ngày 15/8, sao Kim đạt ly giác phía đông lớn nhất, cách Mặt Trời 45,9 độ. Đây là thời điểm lý tưởng nhất trong tháng để quan sát Kim tinh, khi hành tinh này ở vị trí cao nhất trên đường chân trời phía tây vào buổi tối. Người xem có thể nhìn về hướng tây ngay sau hoàng hôn để chiêm ngưỡng ánh sáng rực rỡ của sao Kim.
Sao Kim là hành tinh thứ hai tính từ Mặt Trời, là hành tinh đá có kích thước, khối lượng và thành phần cấu tạo tương tự Trái Đất. Đây cũng là hành tinh gần Trái Đất nhất trong hệ Mặt Trời.
Nguyệt thực một phần 27–28/8
Nguyệt thực xảy ra khi Trái Đất nằm giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, khiến bóng Trái Đất che phủ Mặt Trăng. Hiện tượng này chỉ diễn ra vào kỳ trăng tròn. Ở dạng một phần, chỉ một phần Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối, phần bị che phủ sẽ tối hơn rõ rệt.
Đợt nguyệt thực diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8, có thể quan sát tại châu Âu, Tây Á, châu Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Nam Cực. Giống như nhật thực, nguyệt thực lần này không thể quan sát từ Việt Nam.
Tuy nhiên, ngày 28/8 vẫn là ngày trăng tròn. Theo truyền thống của các bộ lạc bản địa đầu tiên ở Mỹ, kỳ trăng tròn này được gọi là trăng cá tầm, vì vào thời điểm này cá tầm lớn ở các hồ Bắc Mỹ trở nên dễ đánh bắt hơn.
