Chính phủ vừa yêu cầu các bộ ngành khẩn trương xây dựng và trình Nghị quyết về cơ chế đột phá trong giao ngân sách cho lĩnh vực khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo. Đây là động thái nhằm tháo gỡ những rào cản về tài chính, tạo đòn bẩy cho nghiên cứu phát triển.
Yêu cầu cấp bách từ Chính phủ
Theo chỉ đạo mới nhất, Văn phòng Chính phủ đã có thông báo kết luận của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại cuộc họp về phát triển KHCN. Thủ tướng nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế là yếu tố then chốt, trong đó cần có cơ chế đặc thù cho việc phân bổ và giải ngân vốn ngân sách cho các nhiệm vụ khoa học. Các bộ: Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư được giao phối hợp xây dựng dự thảo Nghị quyết, trình Chính phủ trong tháng 6/2025.
Thực trạng và khó khăn hiện tại
Hiện nay, việc giao ngân sách cho KHCN còn nhiều bất cập. Các quy định về đấu thầu, thanh quyết toán chưa phù hợp với đặc thù nghiên cứu sáng tạo. Nhiều đề tài bị chậm tiến độ do vướng mắc thủ tục tài chính. Năm 2024, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cho KHCN chỉ đạt khoảng 60%, thấp hơn nhiều so với các lĩnh vực khác. Theo ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN, cần có cơ chế “khoán chi” cho các nhà khoa học, cho phép tự chủ tài chính và giảm bớt các khâu kiểm tra trung gian.
Đề xuất cơ chế đột phá
Dự thảo Nghị quyết dự kiến sẽ đề xuất một số cơ chế đặc thù: cho phép giao ngân sách trực tiếp cho tổ chức chủ trì nhiệm vụ KHCN; áp dụng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; miễn giảm thuế cho các quỹ đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực công nghệ cao. Ngoài ra, sẽ có cơ chế thí điểm giao ngân sách cho các viện nghiên cứu, trường đại học theo kết quả đầu ra. Bộ trưởng Bộ KHCN Huỳnh Thành Đạt cho biết: "Chúng tôi đang nỗ lực hoàn thiện các quy định để tạo hành lang pháp lý thông thoáng nhất cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo."
Tác động đến doanh nghiệp và xã hội
Các chuyên gia đánh giá, nếu cơ chế mới được thông qua, sẽ tạo ra bước ngoặt cho hệ sinh thái KHCN Việt Nam. Doanh nghiệp sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngân sách để đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D). Điều này góp phần nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo số liệu từ Bộ KHCN, hiện nay chi cho R&D của Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 0,5% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 2% của các nước phát triển.
Lộ trình thực hiện
Chính phủ yêu cầu các bộ liên quan hoàn thiện hồ sơ dự thảo trước ngày 30/6/2025. Sau khi được thông qua, Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ năm 2026. Trong thời gian chờ đợi, các bộ sẽ rà soát, sửa đổi các thông tư hướng dẫn để đồng bộ với cơ chế mới. Đây được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ trong năm 2025 nhằm thúc đẩy tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.
