Nếu hình dung khoa học khô khan, khó tiếp cận và chỉ đóng khung trong phòng thí nghiệm, thì ở ICISE là một trải nghiệm rất khác - trải nghiệm khoa học chạm gần hơn với đời sống thường nhật. ICISE là nơi tôi, bạn và những ai yêu khoa học đều có thể tìm đến, ngồi lại và lắng nghe.
Cùng những nhà khoa học hàng đầu nghe tham luận
Giống như nhiều người trẻ yêu mến lịch sử, văn hóa của vùng đất mình đang sinh sống, mỗi khi ICISE tổ chức các hội thảo, tọa đàm liên quan đến lịch sử, văn hóa miền Trung, tôi thường tìm đến tham dự. Đó là cơ hội để lắng nghe các nhà nghiên cứu, chuyên gia chia sẻ những kết quả khảo cứu công phu, từ đó mang đến cho công chúng những góc nhìn mới, sâu sắc hơn về miền Trung - vùng đất nằm ở trung tâm dải đất hình chữ S.
Vợ chồng GS. Trần Thanh Vân - Lê Kim Ngọc, những người sáng lập ra ICISE với mục tiêu duy nhất là kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam với thế giới. Trước khi tham dự hội thảo lần này, tôi đã liên hệ với TS. Trần Thanh Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm ICISE, để hỏi liệu người ngoài giới nghiên cứu có thể tham gia nghe các nhà khoa học trình bày những kết quả nghiên cứu liên quan đến miền Trung, đặc biệt là Gia Lai, hay không. TS. Sơn cho biết ICISE luôn chào đón những người quan tâm đến các phiên thảo luận, tọa đàm và các buổi nói chuyện khoa học được tổ chức tại trung tâm.
Theo TS. Sơn, nhằm giúp công chúng chủ động sắp xếp thời gian tham dự, ICISE thường xuyên đăng tải thông tin về các hội nghị, hội thảo, chương trình và hoạt động trên website cũng như các nền tảng truyền thông của đơn vị từ khá sớm. Câu chuyện ấy khiến tôi có một cảm nhận rõ nét hơn về ICISE: nơi đây không xem khoa học là lĩnh vực chỉ dành riêng cho giới nghiên cứu, mà luôn nỗ lực mở rộng cánh cửa tri thức đến với cộng đồng. Trong chừng mực có thể, những kết quả nghiên cứu, những câu chuyện khoa học được chia sẻ để bất kỳ ai quan tâm cũng có cơ hội tiếp cận, tìm hiểu và khám phá.
Hội thảo quốc tế "Kết nối vùng cao: Miền Trung trong quá trình kiến tạo Việt Nam toàn cầu"
Tôi đến với hội thảo quốc tế "Kết nối vùng cao: Miền Trung trong quá trình kiến tạo Việt Nam toàn cầu" diễn ra từ ngày 22 đến 25/6 với mong muốn hiểu thêm về vùng đất mình đang gắn bó. Ấn tượng nhất với tôi là những tham luận liên quan đến Gia Lai như "Đi tìm dấu tích thôn An Khê xưa: 50 năm nhìn lại" của GS.TS. Nguyễn Quang Ngọc hay nghiên cứu của GS. Andrew Hardy về vai trò của vùng biên viễn trong thương mại, thuế khóa và nguồn gốc cuộc khởi nghĩa Tây Sơn.
Không chỉ dừng lại ở các báo cáo khoa học, bên lề hội thảo còn có nhiều trao đổi đáng suy ngẫm về cách khai thác giá trị lịch sử, văn hóa như một nguồn lực cho phát triển bền vững của Gia Lai trong tương lai. Ngay từ phiên khai mạc sáng 22/6, hội trường ICISE đã đón gần 60 nhà khoa học, chuyên gia đến từ 11 quốc gia. Các phiên tham luận, phản biện diễn ra sôi nổi, thu hút cả giảng viên, sinh viên Trường Đại học Quy Nhơn và những người quan tâm đến lịch sử, văn hóa vùng đất miền Trung.
Nói như TS. Peter Biller Larsen (Đại học Geneva Thụy Sĩ), hội thảo khoa học này là cơ hội để các nhà khoa học trong các lĩnh vực trao đổi với nhau. "Được ngồi chung trong một Trung tâm thế này, các nhà khoa học ở các ngành có những chia sẻ, trao đổi để hiểu sâu hơn, đưa tới những góc mới về cùng một vấn đề mà họ quan tâm. Như ở đây là góc nhìn mới về vị thế của miền Trung trong quá trình kiến tạo Việt Nam toàn cầu", TS. Peter Biller Larsen nói. Tất cả những điều này chứng tỏ sức hút của những hội nghị, hội thảo được tổ chức tại ICISE.
Từ ICISE - khoa học đến gần hơn với mọi người
Ở ICISE, nếu những hội nghị chuyên sâu thường chỉ dành cho giới khoa học, giới hạn số lượng người tiếp cận, thì ngược lại những buổi nói chuyện khoa học đại chúng đã đưa ICISE trở thành một điểm gắn bó với Quy Nhơn trong nhiều năm qua. Mỗi khi có nhà khoa học uy tín đến làm việc hay tham dự hội nghị, ICISE thường tổ chức thêm một buổi giao lưu khoa học mở thông qua các bài giảng khoa học đại chúng, để những phát hiện khoa học phức tạp được kể lại bằng ngôn ngữ dễ hiểu, đi kèm những câu chuyện cá nhân về hành trình nghiên cứu.
Mới đây, chiều 18/6, GS. Brad Marston, Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ (APS), Giáo sư Vật lý tại Đại học Brown, đã có buổi nói chuyện với chủ đề "Các loại sóng có nguồn gốc tô-pô trong hệ chất lưu của Trái Đất và xa hơn nữa". Chương trình thu hút gần 200 người tham dự trực tiếp và trực tuyến, gồm học sinh các trường THPT chuyên, sinh viên, nghiên cứu sinh cùng những người yêu khoa học. Không chỉ mang đến kiến thức chuyên sâu, buổi nói chuyện còn truyền cảm hứng nghiên cứu khoa học cho nhiều bạn trẻ.
Sự hào hứng, thích thú của các học sinh khi được gặp gỡ và lắng nghe một nhà khoa học hàng đầu thế giới cho thấy những chương trình như vậy đang góp phần nuôi dưỡng niềm đam mê khám phá và khát vọng chinh phục khoa học trong thế hệ trẻ. Trao đổi học thuật bên lề các sự kiện tại ICISE cũng diễn ra sôi nổi.
Điều đặc biệt hơn cả, không chỉ trong khuôn viên ICISE, kể từ khi thành lập, Trung tâm đã mang các buổi nói chuyện khoa học đại chúng đến nhiều trường THPT chuyên, đến Trung tâm Khám phá Khoa học Quy Nhơn, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, và cả các trường đại học lớn ở Hà Nội, Huế, Đà Lạt, TP. Hồ Chí Minh. TS. Trần Thanh Sơn cho biết mong muốn lớn nhất của Trung tâm là để khoa học không chỉ tồn tại trong phòng thí nghiệm của viện nghiên cứu hay trường đại học, mà trở thành một phần đời sống văn hóa của Quy Nhơn, gắn với cộng đồng và truyền cảm hứng cho các thế hệ sau.
Nói về mô hình này, TS. Sơn chia sẻ rằng từ năm 1989, GS. Trần Thanh Vân đã khởi xướng chương trình Gặp gỡ Blois (Rencontres de Blois) tại thành phố Blois, miền Trung nước Pháp. Bên cạnh các phiên khoa học chuyên sâu, chương trình luôn có những hoạt động bên lề dành cho công chúng như các buổi nói chuyện đại chúng, cà phê khoa học. Qua nhiều năm, với sự đồng hành của chính quyền và sự hưởng ứng của người dân, khoa học đã thấm vào đời sống tại Blois như một nét văn hóa riêng. Với sự khởi xướng và truyền cảm hứng từ chính vợ chồng GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc, ICISE đang đi con đường ấy, chỉ khác là ở một thành phố biển miền Trung Việt Nam.
Một ngày ICISE để nghe câu chuyện của hơn một thập kỷ
Để hiểu vì sao một buổi trải nghiệm tại ICISE lại đặc biệt, cần nhìn lại hành trình hơn một thập kỷ của trung tâm này. Được thành lập năm 2013 tại Quy Nhơn dưới sự bảo trợ của Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam do GS. Trần Thanh Vân sáng lập, ICISE hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận với mục tiêu kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam với thế giới.
Đến nay, ICISE đã tổ chức gần 250 sự kiện khoa học quốc tế, thu hút hơn 19.000 nhà khoa học từ 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 19 nhà khoa học đoạt giải Nobel, 10 chủ nhân Huy chương Dirac và 2 nhà toán học từng nhận Huy chương Fields. Đây là những dấu ấn nổi bật, khẳng định vị thế đặc biệt của ICISE trong đời sống khoa học Việt Nam.
Vai trò của ICISE ngày nay đã vượt ra ngoài phạm vi học thuật. Năm 2023, trung tâm ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) và tổ chức hội thảo "Khoa học vì hòa bình" với sự tham gia của đại biểu từ 18 quốc gia. ICISE cũng là điểm sáng trong hợp tác khoa học - giáo dục Việt Nam và Pháp thông qua nhiều dự án với các tổ chức nghiên cứu uy tín.
Theo bà Võ Cao Thị Mông Hoài, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, ICISE là mô hình đặc biệt hiếm có ở Việt Nam, thường xuyên thu hút các nhà khoa học quốc tế đến trao đổi học thuật. Địa phương sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện để trung tâm duy trì các hoạt động nghiên cứu, góp phần nâng cao vị thế khoa học Việt Nam trên trường quốc tế. Không chỉ thu hút nhà khoa học, chuyên gia mà thông qua các hội nghị, hội thảo, di sản văn hóa của vùng đất này được quảng bá tới các nhà khoa học.
Đến với ICISE, điều dễ nhận thấy là không khí học thuật nghiêm túc nhưng cởi mở. Đây không chỉ là nơi diễn ra các hội nghị, hội thảo khoa học mà còn là không gian để những người quan tâm đến tri thức có cơ hội tiếp cận, lắng nghe và trao đổi. Với Quy Nhơn và Gia Lai, mỗi sự kiện tại ICISE góp phần tạo thêm những nhịp cầu kết nối giữa khoa học và cộng đồng, từng bước lan tỏa tinh thần học hỏi, khám phá và đưa tri thức đến gần hơn với đời sống.
GS Trần Thanh Vân: “Chúng tôi chỉ là những phu lát đường, để mơ về đại lộ cho khoa học Việt Nam”. Từ những trăn trở với khoa học nước nhà, vợ chồng GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc đã biến một vùng đất hoang vu ven biển thành một “thánh địa” của khoa học, kiến tạo nên một điểm đến thu hút hàng chục giáo sư đoạt giải Nobel và hàng nghìn nhà khoa học hàng đầu thế giới.
